Lưu trữ | 8:01 Chiều

Tội ác lại thản nhiên lập đỉnh mới

1 Th8

Tội ác lại thản nhiên lập đỉnh mới

Sài Gòn Tiếp Thị

SGTT.VN – Không biết cái cảm giác lúc nghe tin Lê Văn Luyện giết hại cả một gia đình, so với cái tin ở Sơn Tây (Hà Nội) một kẻ lẻn vào nhà hãm hiếp bé tám tuổi, chém chết bé bốn tuổi, thì cung bậc của nỗi căm uất và sợ hãi, tuyệt vọng đã có gì thay đổi?

>> ‘Cùng lúc phạm 4 tội, sát thủ khó thoát án tử hình’ >> Dùng búa đập đầu 7 người, lãnh 17 năm tù

Thông tin ban đầu có nhiều khó hiểu, kỳ quặc về hành vi của kẻ thủ ác Đặng Trần Hoài (26 tuổi). Lúc có người vào bế bé bốn tuổi đang nằm trên vũng máu thì nó hét lên: “Còn một đứa nữa trong đây này”, và xông ra chém. Cứ thế, không mặc quần, hắn chạy tới khi bị bắt. Lại còn ông thợ cắt tóc kể Hoài chui vào nhà ông, nằm đắp chăn, ông tung chăn đuổi đi thì thấy hắn ở truồng. Nếu đây là một kẻ điên loạn, thì khỏi phân tích gì nhiều ngoài bài học quản lý người điên và hãy cẩn thận bảo vệ con em.

Nhưng nếu Hoài là một tội phạm tỉnh táo thì sao? Giải thích thế nào đây về những hành vi quái thai và tội ác kinh hoàng, về sự phát triển con người ở xã hội chúng ta? Điều kiện xã hội cụ thể nào đã hình thành nên những con người như thế? Những kẻ không thể gọi là người, mà là ma quái, quỷ sứ ấy chắc chắn cũng lọt lòng bởi một người mẹ. Cũng bú mớm, được yêu thương, chăm bẵm, cho ăn cho uống thì mới lớn lên được. Đó là chưa kể cũng đến trường học hành, như Lê Văn Luyện. Tức là lũ quỷ quái ấy lớn lên trong chính xã hội chúng ta.

Mỗi khi có tội ác rúng động, ta ào ào lên án, ta tìm cách trừng trị không xuể. Nhưng cho đến hôm nay, cũng chưa có giới nghiên cứu hoặc giới có trách nhiệm nào bỏ công nghiên cứu tìm tòi như những dự án lớn, để tìm cho ra cơ chế nào, hình thù gì, sống trong điều kiện nào, đầu óc chứa những gì, có thể biến một người thành quỷ dữ, thành bọn không mang tính người. Và nhất là tìm cách nào để ngăn chặn cung cách hình thành lũ người như thế.

Mỗi khi có tội ác rúng động, ta ào ào lên án, ta tìm cách trừng trị không xuể. Nhưng cho đến hôm nay, cũng chưa có giới nghiên cứu hoặc giới có trách nhiệm nào bỏ công nghiên cứu tìm tòi như những dự án lớn, để tìm cho ra cơ chế nào, hình thù gì, sống trong điều kiện nào, đầu óc chứa những gì, có thể biến một người thành quỷ dữ, thành bọn không mang tính người. Và nhất là tìm cách nào để ngăn chặn cung cách hình thành lũ người như thế.

Tất cả dường như có đủ, nào phong trào, nào tổ chức nọ kia, các phương pháp giáo dục gia đình, nhà trường, xã hội, sự trừng trị của pháp luật… Bao nhiêu là sáng kiến và nỗ lực. Chúng ta cũng tổng kết được căn bản đạo đức người Việt, nào là coi trọng giá trị tinh thần, coi trọng gia đình, lối ứng xử, thờ cúng tổ tiên, do luôn phải chống ngoại xâm nên ý chí kiên cường bất khuất và sùng bái anh hùng. Để chống lại tiêu cực thời đại, chống lại nền văn minh vật chất “đồng phục” (xe, điện thoại di động, net), loài người đã xây dựng nền văn minh tinh thần nhằm giải quyết tốt mối tương quan xã hội, người với người và với chính mình. Người ta bảo sự kiện lý thú nhất của thế kỷ 20 là hiện tượng Phật giáo đến với phương Tây. Ở nước ta, cũng phát triển mạnh mẽ niềm tin vào văn minh tinh thần theo quan điểm Phật giáo: nhân quả nghiệp báo là quy luật căn bản, bởi khoa học cũng không giải thích được những may rủi, các khuynh hướng của cá nhân con người… Tất cả những nỗ lực đó, bị những tội ác kinh khủng làm cho có một khoảng cách gần như vô tận với đời sống. Thực tế có vẻ nhạo báng hết thảy. Môi trường kỹ thuật rất cao mà lý tưởng rất thấp, gần như chia tay với ý thức hệ, khoảng trống văn hoá lớn, tranh giành mọi thứ bất chấp đạo lý.

Kinh tế tuột dốc, thất nghiệp tràn lan, cả nước đánh nhau với tham nhũng rất ít hiệu quả. Lợi ích nhóm không còn là “nhóm” nữa rồi, cũng chỉ là khái niệm xã hội học chứ chưa ai chỉ ra được nhóm cụ thể nào. Con người mất niềm tin. Có phải đó là môi trường tốt của sự vô giáo dục, và vì thế mà tội ác cứ luôn lập kỷ lục mới?

Ở đâu ra những lũ quỷ tàn ác ấy, triết học nào, lý thuyết nào? Nghe có vẻ xa vời. Có tranh cãi đến mai cũng không xong. Nhưng cãi vào đâu, trốn vào đâu được! Từ những nhà cách mạng xã hội lớn thời J. J. Rouseau, cho đến ngay chính Mác cũng nói: Bản chất con người là hướng thiện, họ chỉ tha hoá bởi hệ thống xã hội tồi.

Nguyễn Thị Ngọc Hải

Chính thủ phạm cũng là nạn nhân

TS Võ Văn Nam, giảng viên khoa tâm lý, đại học Sư phạm TP.HCM

Nếu xét về hoàn cảnh gia đình chắc chắn ngay từ thời ấu thơ, hoặc ngay khi còn trong bụng mẹ thì thủ phạm đã gặp vấn đề. Cho đến lúc sinh ra, lớn lên thì giáo dục từ gia đình, nhà trường vẫn không đủ để bù đắp lại khiếm khuyết. Thêm vào đó gia đình, nhà trường lại không kịp thời quan tâm, khắc phục, đã vô tình tạo cho xã hội một con người nhẫn tâm. Một khi nhân cách bị khuất phục bởi bản năng thú tính, thì con người dễ có những hành vi bạo lực nhằm thoả mãn cảm giác. Chắc hẳn sẽ ít người tán thành suy nghĩ dưới đây, nhưng xét cho cùng, chính thủ phạm cũng là nạn nhân của một hoàn cảnh, của một chuỗi dài những tác động không lành mạnh từ giáo dục gia đình và nhà trường. Vai trò của giáo dục rất quan trọng, nếu thiếu hụt hoặc không đúng hướng, cho dù đến lúc lập gia đình, có con cái, con người ta vẫn luôn cảm thấy một sự thiếu hụt. Để rồi những hành động bạo lực lại trỗi dậy trong vô thức, bóp chết nhân cách.

Từ những sự việc đau lòng, hãy cùng nhìn lại một cách căn cơ về giáo dục gia đình hiện nay, về việc giáo dục để con trở thành một phần tử tích cực, lành mạnh trong xã hội. Trách nhiệm này không riêng của cá nhân, gia đình nào, mà của cả nhà trường và xã hội.

Hãy phân tích các hướng tác động

Ths xã hội học Phạm Thị Thuý, phó giám đốc công ty Kỹ Năng Sống, TP.HCM

Nhiều nguyên nhân dẫn đến thái độ tàn nhẫn đó. Có thể đó là hậu quả của môi trường giáo dục, rõ nhất là môi trường giáo dục gia đình. Ví như gia đình không hạnh phúc sẽ sinh ra rất nhiều trẻ có hành vi tàn bạo với xã hội như cai nghiện, trộm cắp, hiếp dâm.

Truyền thông, báo chí cũng không nên đào bới, khai thác những sự việc đau lòng theo kiểu câu khách, kẻo lại gây hoang mang cho không ít người, mà hãy phân tích sự việc theo nhiều góc độ. Ví như vụ việc ở Sơn Tây, Hà Nội, chính bố mẹ, người thân của nạn nhân cũng có phần lỗi lớn. Hai đứa trẻ còn quá nhỏ vậy mà vẫn để tại nhà, không người lớn trông coi. Trong khi đó, bà con xung quanh lại rất nhiều.

Từ sự việc trên, chúng ta nên phân tích cách cha mẹ bảo vệ con thế nào, và hướng giáo dục con ra sao để trẻ không đi vào con đường bạo lực. Trẻ từ hai, ba tuổi đã có thể được bố mẹ giáo dục về sinh lý, ý thức về các bộ phận trên cơ thể mình, chỗ nào người lạ không được phép đụng chạm. Bố mẹ cần dạy cho trẻ những kỹ năng bảo vệ như không tiếp xúc, trò chuyện với người lạ, không mở cửa cho người lạ khi người lớn đi vắng. Cho trẻ đi học võ cũng là một cách giúp trẻ trang bị kỹ năng tự vệ.

Trà Mi (ghi)

Nét chữ, nết người – SKĐS

1 Th8

Nét chữ, nết người

(SKDS) –  Tuy chỉ là một giáo viên (GV) tiếng Anh nhưng tôi rất quan tâm đến chữ viết của học sinh bởi theo tôi nét chữ là nết người, muốn thành công cần phải rèn luyện chữ viết ngay từ khi bắt đầu học viết chữ. Chữ viết của tôi không còn đẹp như thời học sinh vì sau những năm học đại học, cứ tốc ký mới kịp nên chữ viết của tôi có sự thay đổi. Tuy nhiên, tôi vẫn cố gắng để viết chữ cho rõ ràng dù thực tế hàng ngày tôi dùng máy tính nhiều hơn là dùng bút.

Phải công nhận một điều, chữ viết của học sinh ngày nay đa số cẩu thả hơn học sinh thời xưa. Có em chữ xấu đến nỗi chính em không thể đọc ra mình đã viết những gì, thế nhưng lại đánh máy vi tính rất cừ vì có thể quen chat. Biết rằng GVCN rất chú ý rèn luyện chữ viết cho học sinh thế nhưng tôi cũng kiểm tra xem các em viết như thế nào để chỉnh kịp thời. Thỉnh thoảng, tôi cho những em chưa thuộc bài chép phạt, dặn các em phải chép thật cẩn thận, rõ ràng, đẹp thì tôi mới nhận còn nếu chữ xấu coi như tôi chưa nhận tờ chép phạt đó. Đây là cách rèn chữ viết của riêng tôi với bộ môn mình đảm nhiệm. Học sinh có được chữ viết rõ ràng hay không phụ thuộc rất nhiều vào việc những năm đầu đời ở cấp tiểu học có được GV đứng lớp rèn chữ viết kỹ càng hay không.

Một mỹ tục mà theo tôi cần phải phát huy đó là phong trào thi “vở sạch chữ đẹp”. Thật đáng tiếc có trường không coi trọng việc này hoặc mỗi năm chỉ tổ chức một lần cho có lệ, cho đúng với kế hoạch đã đề ra với tiền thưởng không xứng đáng với công sức, thời gian mà học sinh đã dày công bỏ ra. Mỗi trường cần phải tổ chức ít nhất hai lần trong một năm học, mỗi học kỳ tổ chức một lần. Nếu có thể tổ chức hàng tháng thì sẽ mang lại hiệu ứng không ngờ.
Rèn chữ cho học sinh tại Trường tiểu học Thăng Long, Hà Nội. Nguồn: Hanoimoi.vn

Em nào đạt giải cao thì nhận được phần thưởng có giá trị cao để cho các em chữ viết chưa đẹp cần cố gắng phấn đấu hơn. Em nào chữ còn xấu, GV cần báo cho phụ huynh biết để giúp con uốn nắn, chấn chỉnh chữ viết. Với những công nghệ tiên tiến đang phát triển như vũ bão hiện nay, việc dùng bàn phím để viết nhanh hơn, tiện hơn là một điều cần thiết nhưng nó chỉ phù hợp với người lớn hoặc với học sinh THPT, còn với học sinh tiểu học, THCS thì rèn viết chữ rõ ràng, sạch đẹp phải là điều thiết yếu. Bên cạnh đó cần làm quen với máy tính để phục vụ thêm cho việc học và để không tụt hậu.

Chữ viết của GV ảnh hưởng rất lớn học sinh, là tác nhân quan trọng để các em tự uốn nắn chữ viết của mình. Có GV vốn dĩ bẩm sinh chữ viết không thể đẹp dù đã rèn viết nhiều nên họ ý thức cố nắn nót viết sao cho chữ có nét, rõ ràng là được. Thậm chí, họ dám công nhận trước học sinh về nhược điểm chữ viết của mình và động viên học sinh cố gắng viết sao cho đẹp hơn. Đó là những GV có tâm với nghề, tận tụy với học sinh, thật đáng hoan nghênh.
Ngược lại, có GV chữ viết đã cẩu thả, không rõ nét lại viết chữ trên bảng quá nhỏ như thể đang dạy sinh viên thì làm sao mà học sinh viết cho rõ ràng được? Chắc chắn sẽ có em cho rằng đó là điều hay, là phong cách riêng, tới tiết là viết nhanh cho xong rồi ngồi chơi nhìn cả lớp còn đang cặm cụi viết bài và tự hào về việc viết nhanh của mình dù cả lớp bảo chữ bạn như chữ bác sĩ hay như rau trộn. Đồng nghiệp góp ý thì họ cho rằng viết thế quen rồi, học sinh đã lớn, tự hiểu GV viết gì trên bảng dù rằng học sinh mới học lớp 3, lớp 4.

GV nên ý thức cao về chữ viết bởi nó ảnh hưởng đến cả một thế hệ học trò. Học trò có thành công hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó yếu tố chữ viết rất quan trọng, vì vậy GV hãy cố gắng giúp học sinh rèn chữ viết dù dạy cấp nào đi chăng nữa để ai nhìn vào chữ viết cũng dễ dàng nhận ra tâm hồn, tính cách của người đã được rèn giũa kỹ suốt một thời gian dài.

Phạm Thị Trang (Huyện Hoài Ân, Bình Định)

Đi tìm long mạch núi song toàn – Bee/BS

1 Th8

Đi tìm long mạch núi song toàn

– Cả một vùng đất thiêng rộng lớn tất cả đều là núi đất, duy chỉ có 2 ngọn núi bằng đá có liên quan đến vị anh hùng Lưu Nhân Chú – một trong 18 người dự Hội thề Lũng Nhai khi xưa. Người ta gọi đó là núi Văn – núi Võ, hai ngọn núi dưới chân Tam Đảo này còn chứa bao điều kỳ lạ.

Toàn cảnh đền thờ Lưu Nhân Chú và ngọn núi Võ phía sau.
Long mạch ở mộ kết
Lịch sử đã ghi nhận Lưu Nhân Chú quê ở xã Thuận Thượng, tức xã Văn Yên và Ký Phú (Đại Từ, Thái Nguyên ngày nay). Vùng đất lạ dưới chân Tam Đảo này từng một thời được mệnh danh là vùng đất thiêng, căn cốt long mạch của dãy Tam Đảo, kéo dài về tận núi Tản Viên vùng Ba Vì (Hà Nội).
Theo lời kể của ông Lưu Sỹ Phiến, hậu duệ đời thứ 19 của anh hùng Lưu Nhân Chú, thân sinh của tướng Lưu Nhân Chú là một người đầy bí ẩn ở địa phương, cụ có 2 con chó săn nên thường cho chúng vào rừng săn bắt cùng. Trong một lần vào rừng, ông cụ ngủ cạnh hai tảng đá lớn ở khu Miễu, chỉ một lúc sau mối đùn lên cao trùm khắp cơ thể.
Người nhà chia nhau đi tìm khắp nơi và phát hiện ngôi mộ kết. Mọi người và các thầy địa lý đều cho rằng, đó là điềm lạ và khu vực đó là long mạch của dòng họ Lưu. Sau sự kiện đó, chỉ một thời gian sau, dòng họ Lưu xuất hiện người anh hùng Lưu Nhân Chú nổi danh khắp nước Nam.
Người Tàu thấy vậy liền cho người sang khu Miễu tìm ngôi mộ kết ấy để phá long mạch. Chúng đào một rãnh sâu giữa hai tảng đá và chôn than xuống dưới. Ngay sau đó, chính những kẻ phá hoại long mạch cũng hộc máu mồm chết ngay tức khắc, máu nhuộm đỏ cả một đoạn suối cạnh khu Miễu.
Sau này, hậu duệ dòng họ Lưu đã nhiều lần tìm đến khu Miễu với ý định hàn lại long mạch nhưng đào sâu bao nhiêu cũng không hết lớp than trấn yểm của người Tàu. Hiện tại, khu vực Miễu vẫn còn hai tảng đá hình ngai vàng và những rãnh sâu của lớp than trấn yểm năm xưa.

Ông Lưu Sỹ Phiến trước ban thờ tướng Lưu Nhân Chú.

Lưu Nhân Chú bị ám sát vì long mạch?
Theo sách “Đại Việt sử ký toàn thư”, năm 1416, Lưu Nhân Chú nghe danh tiếng của Lê Lợi đã tụ họp tại thánh địa Lam Sơn, Thanh Hoá và dự Hội thề Lũng Nhai ngay từ những ngày đầu khởi nghĩa thề quyết cùng nhau đánh đuổi giặc Minh xâm lược ra khỏi bờ cõi nước Nam.
Năm 1427, Lưu Nhân Chú và Lê Sát đã vô cùng mưu trí, dũng cảm chém được đầu của Liễu Thăng tại ải Chi Lăng nổi tiếng trong lịch sử. Sau khi cuộc kháng chiến chống quân Minh kết thúc, Lê Lợi lên ngôi vua đã phong Lưu Nhân Chú chức Á thượng hầu để trông nom quản lý việc quân sự.
Năm 1433, Lê Thái Tổ mất, Lê Thái Tông lên ngôi khi mới 11 tuổi, Tư đồ Lê Sát ghen ghét nên ủ mưu sai người giết hại Lưu Nhân Chú. Đến khi vua Lê Thái Tông khôn lớn, tự mình cầm quyền, biết được nỗi oan của Lưu Nhân Chú bèn trị tội Lê Sát. Năm 1484, Lê Thánh Tông truy tặng Lưu Nhân Chú là Thái phó Vinh quốc công (Thái phó là một trong ba phụ chính đại thần tối cao của quốc gia).
Theo ông Lưu Sỹ Phiến, thời kỳ long mạch ở mộ kết khu Miễu bị phá không lâu thì tướng Lưu Nhân Chú bị ám hại. Để tưởng nhớ đến công lao to lớn của Lưu Nhân Chú, người dân hai xã Văn Yên, Ký Phú đã xây đền thờ ông dưới chân hai ngọn núi Văn, núi Võ và đều tổ chức lễ hội vào mùng 4 Tết âm lịch hằng năm.

 
Các cửa hang núi Võ đã bị lấp kín.

Bí ẩn núi song toàn
Ông Lưu Sỹ Phiến cho hay, trước đây do nằm cách khá xa khu dân cư nên ít người lui tới núi Võ, ngay cả người dân xã Văn Yên chưa ai đi được tận cùng hệ thống hang động bên trong. Chính vì thế, hang động lưu giữ được hiện vật và nhiều dấu tích của tướng Lưu Nhân Chú. Những bí ẩn ấy càng trở nên thần bí khi tôn tạo lại đền thờ, một phần núi Võ đã sập xuống lấp đi cửa hang.
Đối diện với núi Võ là đồi Quần Ngựa với nhiều chứng tích là những hầm hào luyện tập, đánh trận của tướng Lưu Nhân Chú khi xưa, nhờ có rừng thông che chở nên ngọn núi được giữ lại nguyên vẹn. Bên cạnh đồi Quần Ngựa là hồ Tắm Ngựa, tương truyền khi xưa mỗi khi tập trận xong nghĩa quân của Lưu Nhân Chú thường cho ngựa xuống uống nước và tắm mát ở hồ nước này nên người dân đặt tên là hồ Tắm Ngựa. Không chỉ núi Võ, ngọn núi Văn thuộc xã Ký Phú còn sở hữu hệ thống hang động kỳ ảo hơn rất nhiều.
Ngọn núi Văn hiện tại nằm ngay cạnh trụ sở UBND xã Ký Phú. Ngọn núi như một chiếc bút giữa vùng chảo của dãy Tam Đảo. Ông Lỗ Văn Đường, Phó Chủ tịch xã Ký Phú cho hay, giữa núi Văn có một hang động, người dân gọi là hang dơi, nhưng rất ít người dám lên đó. Mùng 4 Tết Nguyên Đán hằng năm diễn ra Lễ hội núi Văn, núi Võ để tưởng nhớ anh hùng dân tộc Lưu Nhân Chú thì mới có người vào hang tham quan.
Tuy nhiên, mọi người cũng chỉ đến vòng ngoài cửa chứ không dám đi sâu vào trong. Một số cụ cao niên cho biết, bên trong đó có một ao nước ngọt không bao giờ cạn với hệ thống nhũ thạch rất đẹp. Trước đây có đàn khỉ sinh sống bên trong nhưng rồi chúng đã bỏ đi khi cây cối thưa dần.
Trao đổi với chúng tôi, đại diện UBND xã Ký Phú cho hay, hiện đang có kế hoạch di chuyển trụ sở sang địa điểm mới để trả lại đất cho khu di tích. Đó cũng là cách để bảo vệ di tích và tưởng nhớ đến vị anh hùng dân tộc. Năm 1981, Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ VH-TT&DL) đã công nhận Khu di tích núi Văn, núi Võ và đền thờ Lưu Nhân Chú là Di tích cấp Quốc gia.

Đồi Quần Ngựa – nơi luyện quân năm xưa.
“Quần thể khu di tích gồm hai ngọn núi Văn, núi Võ biểu tượng sự trí dũng song toàn của người anh hùng năm xưa. Trong núi Văn, núi Võ có hệ thống hang động tự nhiên huyền bí dài hàng trăm mét. Tiếp đến là đồi Quần Ngựa với bạt ngàn rừng thông và các chiến hào, đây là nơi Lưu Nhân Chú cùng nghĩa quân luyện binh mãi mã, tích lũy lương thực cho các trận đánh của vua Lê Lợi sau này”. Ông Lê Thanh Bình (Phó Chủ tịch UBND xã Văn Yên)

Trần Hòa

Sự kiện Bạc Hy Lai và vấn đề nhân sự Đại hội 18 Đảng cộng sản Trung Quốc [6] – VHNA

1 Th8

Nguyễn Văn Lập

VI. NHỮNG TIẾNG NÓI KHÁC NHAU VÀ LỜI KÊU GỌI CẢI CÁCH CHÍNH TRỊ CỦA THỦ TƯỚNG ÔN GIA BẢO

Xuất hiện hai luồng tiếng nói khác nhau trong trung ương?

Theo tờ Thái Dương của Hồng Công ngày 16/3, trong khi Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào nhấn mạnh “ổn định là nhiệm vụ cứng” và yêu cầu quân đội tuyệt đối tuân thủ mệnh lệnh chỉ huy của đảng, bảo đảm Đại hội 18 được triệu tập thuận lợi, thì Thủ tướng nước này, ông Ôn Gia Bảo, lại lên tiếng bàn về cải cách chính trị, thậm chí còn nói là “phải cải cách chế độ lãnh đạo của Đảng và Nhà nước”.

Đây chính là điểm khác biệt lớn nhất trong tiếng nói giữa Ôn Gia Bảo và 8 vị Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị còn lại của Trung Quốc, khiến người ta có cảm giác rõ ràng rằng trong giới lãnh đạo Trung ương Trung Quốc hiện nay đang tồn tại hai luồng tiếng nói.

Trong cuộc họp báo kết thúc kỳ họp Lưỡng hội ngày 14/3 vừa qua, Ôn Gia Bảo đã tiết lộ ông biết rõ là để giải quyết vấn đề bất công trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội và nạn tham ô không những cần phải tiến hành cải cách thể chế kinh tế, mà còn phải cải cách thể chế chính trị, đặc biệt là cải cách chế độ lãnh đạo của Đảng và Nhà nước. Ôn Gia Bảo nói: “Những năm lại đây, tôi nhiều lần đề cập tới việc cải cách thể chế chính trị, có thể nói là đã tương đối toàn diện và cụ thể rồi. Nếu ai đó hỏi tôi tại sao lại quan tâm chú ý tới việc này, thì đó là xuất phát từ tình cảm trách nhiệm. Sau khi đập tan “bè lũ 4 tên”, đảng ta đã đưa ra nghị quyết về một số vấn đề lịch sử, thực hiện cải cách mở cửa, nhưng sai lầm của ‘Cách mạng Văn hóa” và ảnh hưởng của phong kiến vấn chưa bị loại trừ hoàn toàn”. Ôn Gia Bảo còn tuyên bố vì sự nghiệp cải cách mở cửa của Trung Quốc, chỉ cần còn hơi thở, ông sẽ phấn đấu tới cùng.

Trên thực tế, ông Ôn Gia Bảo vẫn chưa đưa ra đường hướng cụ thể, ví dụ lãnh đạo cải cách thì cải cách cái gì. Nhiều học giả thuộc phái cải cách ở Bắc Kinh cho rằng chí ít Đại hội 18 nên tăng cường mức độ dân chủ. Nhưng Ôn Gia Bảo lại không nêu vấn đề này.

Trong khi đó, khi tham gia thảo luận với đoàn đại biểu Tây Tạng, Hồ Cẩm Đào nhấn mạnh phải đi theo con đường phát triển mang đặc sắc Trung Quốc, đặc điểm Tây Tạng, đảm bảo đại cục xã hội ổn định của Tây Tạng. Dự Hội nghị toàn thể đoàn đại biểu quân đội, Hồ Cẩm Đào nói càng mạnh mẽ hơn, cho rằng phát triển là đạo lý cứng, ổn định là nhiệm vụ cứng. Hai cái “cứng” này là nền tảng cơ sở của Hồ Cẩm Đào, cũng là nền tảng cơ sở của các Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị khác.

Thảo luận với đoàn đại biểu Tân Cương, Phó Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình nói làm tốt công việc của Tân Cương không chỉ là chuyện của Tân Cương mà là chuyện của toàn Đảng, chuyện của cả nước. Tập Cận Bình nhấn mạnh phải kiên trì ổn định, áp đảo tất cả, đặc biệt là phải tăng cường tấn công ngăn chặn hoạt động phá hoạt ngấm ngầm của các thế lực thù địch phương Tây cũng như của thế lực ly khai Đông Turkistan, tăng cường quản lý vấn đề tôn giáo dân tộc, đảm bảo xã hội ổn định bền vững.

Ủy viên trưởng Nhân đại Toàn quốc (Quốc hội) Ngô Bang Quốc thậm chí còn trực tiếp đưa ra ý kiến trái ngược với Ôn Gia Bảo. Trong kỳ họp Lưỡng hội năm 2011, Ngô Bang Quốc lần đầu tiên đưa ra “5 điểm không được làm”, bao gồm không thực hiện tư hữu hóa, không thực hiện tam quyền phân lập, không thực hiện đa đảng thay nhau cầm quyền, không thực hiện đa nguyên hóa tư tưởng chỉ đạo, không thực hiện chế độ liên bang. Lần này, trước gần 3.000 đại biểu Nhân đại, Ngô Bang Quốc nhấn mạnh phải kiên trì đi theo con đường phát triển chính trị xã hội chủ nghĩa mang đặc sắc Trung Quốc, khẩu khí có vẻ còn mạnh mẽ hơn, tự tin hơn so với năm 2011. Và trên thực tế, theo tờ báo, hàm ý chính của nó là đóng sập cánh cửa đối với cải cách thể chế cấp cao của Trung Quốc.

Tranh cãi xung quanh vấn đề cải cách chính trị

Mạng “Thời báo hoàn cầu” mới đây đã đăng bài phân tích về những luồng dư luận cũng như các ý kiến khác nhau trong xã hội Trung Quốc xung quanh vấn đề cải cách chính trị ở nước này, trong đó phần đông cho rằng cải cách đã trở thành vấn đề tất yếu, nhưng “cải cách cái gì” và “cải cách như thế nào” vẫn còn nhiều quan niệm khác nhau.

Theo bài báo, nhận thức chung lớn nhất xung quanh vấn đề cải cách hiện nay là “đã đến lúc buộc phải cải cách”. Hàm nghĩa “bắt buộc” trong khái niệm “buộc phải cải cách” ở Trung Quốc hiện đang tồn tại những cách hiểu khác nhau. Có ý kiến cho rằng Trung Quốc hiện “đang phải đối mặt với nguy cơ nên buộc phải cải cách”. Còn theo những ý kiến khác, quan điểm “buộc phải cải cách” chỉ là lôgic nội tại trong vấn đề tiếp tục phát triển mạnh mẽ của Trung Quốc.

Hiện đang có nhiều tranh luận khác nhau về các vấn đề như “cải cách cái gì” và “cải cách như thế nào”, trong đó ý kiến tranh cãi lớn nhất tập trung vào vấn đề cải cách thể chế chính trị cũng như việc đặt câu hỏi “cải cách thể chế chính trị là gì?”

Khái niệm cải cách thể chế chính trị chính thống do chính quyền đưa ra ít đề cập đến các nội dung cụ thể. Một số học giả cho rằng cải cách thể chế hành chính mà Trung Quốc đang thúc đẩy chính là bộ phận cấu thành quan trọng của cải cách chính trị. Tuy nhiên, một số người khác lại cho rằng vấn đề cốt lõi của cải cách chính trị nằm ở chỗ thay đổi cơ chế hình thành quyền lực. Do đó, cải cách chính trị đồng nghĩa với việc đẩy mạnh vai trò cũng như tác dụng của việc bỏ phiếu bầu cử trong đời sống chính trị, với mục tiêu cuối cùng là xây dựng một chế độ chính trị dân chủ giống phương Tây tại Trung Quốc.

Một bộ phận không nhỏ khác trong xã hội lại cho rằng “phát triển dân chủ” cùng các nội dung cải cách liên quan là những vấn đề thuộc về cải cách chính trị. Đối với họ, chính phủ chấp nhận nhiều hình thức giám sát, từng bước đa dạng hóa dư luận cũng như việc xây dựng chế độ chất vấn trách nhiệm đối với quan chức… ít nhiều đều liên quan đến cải cách chính trị.

Tranh cãi xung quanh việc “cải cách hay không cải cách” tại Trung Quốc hiện nay kéo theo nhiều chủ đề khác, ảnh hưởng đến cảm nhận về cải cách kinh tế cũng như các lĩnh vực xã hội. Mặc dù các ý kiến tranh cãi cụ thể rất nhiều, song quan điểm cho rằng nên xây dựng quốc gia hiện đại hóa mang màu sắc chính trị Trung Quốc vẫn là ý kiến chủ lưu, chiếm phần lớn so với chủ trương mô phỏng con đường của các nước Âu-Mỹ, phương Tây hóa chế độ chính trị. Những người theo dòng ý kiến chủ lưu kể trên bao gồm đại đa số dân chúng, đại đa số nhân tài kinh tế và chính trị, cùng phần tử trí thức của Trung Quốc. Bên cạnh đó, trong số những người chủ trương “Tây hóa” một cách triệt để thì các phần tử trí thức chiếm tỷ lệ tương đối lớn so với các tầng lớp quần chúng khác.

Ngoài ra cũng tồn tại những cách nhìn nhận khác nhau về biện pháp cải cách cơ bản trong tương lai của Trung Quốc. Tuy nhiên, dòng ý kiến chủ lưu đang ngày càng thể hiện một cách rõ ràng là việc ủng hộ phương thức cải cách từng bước và phản đối cải cách cấp tiến. Sở dĩ hình thành ý kiến tập thể này chủ yếu là do người

Trung Quốc nhìn thấy các kết quả khác nhau của việc cải cách từng phần tại nước mình và cải cách cấp tiến ở Liên Xô (trước đây). Hơn nữa, tất cả các loại “cách mạng” diễn ra trong những năm gần đây cho đến tận bây giờ vẫn chưa chứng minh được với nhân dân thế giới lợi ích cũng như mặt tốt của chúng.

Về kiến nghị chia phe phái trong đảng để phát triển cạnh tranh chính trị

Tờ Minh báo của Hồng Công ngày 14/3 cho biết kỳ họp thứ năm Chính hiệp Toàn quốc (MTTQ) Trung Quốc khóa 11 bế mạc và trong bản nghị quyết của kỳ họp, người ta không thấy một chữ nào đề cập tới cải cách thể chế chính trị. Tuy nhiên, theo Ủy viên Chính hiệp Toàn quốc, nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu kinh tế thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, một trong những người tham mưu cho Trung ương, ông Trương Lưu Thụ, cải cách thể chế chính trị vẫn là vấn đề quan trọng và khó khăn của cải cách mở cửa tương lai. Hiện nay, nội bộ Trung Quốc còn tồn tại bất đồng lớn về vấn đề cải cách thể chế chính trị, chưa đạt được sự đồng thuận và các nội dung tranh cãi tiếp tục được thảo luận trong nội bộ.

Ông Dương Kế Thằng, nguyên phóng viên cao cấp của Tân Hoa xã, người từng phỏng vấn các nhà lãnh đạo Trung Quốc trước đây như Triệu Tử Dương, hiện là Phó Tổng Biên tập “Viêm Hoàng Xuân Thu” cho rằng cải

cách thể chế chính trị ở Trung Quốc có thể bắt đầu từ việc công khai hóa phe phái trong đảng, từng bước tiến hành cạnh tranh chính trị. Theo Dương Kế Thằng, trong thời kỳ “hai đỉnh chính trị” Đặng Tiểu Bình-Trần Vân, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã xuất hiện chính trị phe phái, nhưng chưa công khai hóa việc này, các bên chỉ có thể thực hiện những “động tác nhỏ” với nhau. Giờ đây, Trung Quốc nên pháp lý hóa, quy phạm hóa phe phái trong đảng trong Điều lệ đảng, đề ra quy tắc cuộc chơi, nguyên tắc cạnh tranh.

Dương Kế Thằng cho rằng trong những năm qua việc Thủ tướng Ôn Gia Bảo liên tục đề cập tới cải cách chính trị có thể xem như cơ hội để công khai hóa, hợp pháp hóa phe phái.

Trước đây, giới lãnh đạo cấp cao của Đảng Cộng sản Trung Quốc đều nói lời giống nhau, không thể nói những lời khác đi vì như vậy là chia rẽ đảng. Nhưng những năm gần đây, việc Ôn Gia Bảo nhấn mạnh tới cải cách chính trị đã làm thay đổi nguyên tắc này. Có thể đưa ra quan điểm khác với các vị Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị khác, theo Dương Kế Thằng, là một thay đổi lớn.

Về viễn cảnh cải cách chính trị dưới thời thế hệ lãnh đạo mới thuộc khóa 18, Dương Kế Thằng cho rằng Tập Cận Bình có điều kiện tiến hành cải cách chính trị hơn hai thế hệ lãnh đạo trước là Giang Trạch Dân và Hồ Cẩm Đào.

Một là, trong thời gian Giang Trạch Dân và Hồ Cẩm Đào cầm quyền, cải cách chính trị dường như dừng lại hoàn toàn, “vẫn ở dưới bóng của Đặng Tiểu Bình”, khiến cho nhu cầu cải cách chính trị hiện nay trở nên tương đối bức thiết.

Hai là, kinh tế dân doanh phát triển, tư tưởng đa nguyên hóa trong dân cũng là điều kiện có lợi cho cải cách chính trị. Theo Dương Kế Thằng, những nhà lãnh đạo là con cái của các bậc nguyên lão như Tập Cận Bình có vốn liếng chính trị nhiều hơn lớp lãnh đạo “xuất thân thường dân” như Hồ Cẩm Đào và cải cách chính trị cũng có ưu thế hơn.

Các vấn đề kinh tế xã hội của Trung Quốc hiện nay như tài chính đất đai, doanh nghiệp nhà nước lũng đoạn, tranh chấp tiền lương… đều có thể có nguyên nhân trong thể chế chính trị. Cũng giống như việc “ta không thể nắm tóc ta”, việc kiềm chế một quyền lực, nhất định cần tới một quyền lực tương đương. Do đó, các cơ quan chống tham nhũng như Ủy ban Kỷ luật Trung ương đều không phải là đáp án cuối cùng cho việc kiềm chế quyền lực, sớm muộn gì cũng phải tiến hành dân chủ hiến chính.

Liên quan tới cải cách chính trị, cựu Cục trưởng Thông tin thuộc Ban Tuyên truyền Trung ương Chung Bái Chương cho rằng thế lực quyền quý mưu đồ tư lợi là trở lực chủ yếu đối với cải cách thể chế chính trị. Theo Chung Bái Chương, “quỳ trên mặt đất để mưu cầu phát triển là không thể, phải đứng lên, phải nỗ lực”, lãnh đạo và nhân dân cùng phải thúc đẩy. Sự kiện Ô Khảm ở Quảng Đông là một đột phá rất lớn, là một minh chứng rất tốt, quần chúng thúc đẩy, kết hợp cùng với nhà lãnh đạo sáng suốt mới mang lại kết quả.

Bất đồng chính sách kinh tế bao trùm phiên họp Quốc hội Trung Quốc

Mạng “Stratford” (Mỹ) ngày 13/3 cho biết, những căng thẳng trong việc đối phó với nền kinh tế suy giảm và các cuộc xung đột xã hội mới nổi đã bao trùm các phiên họp của Quốc hội (NPC) và Hội nghị Tư vấn Chính trị Nhân dân Trung Quốc (CPPCC) bắt đầu từ ngày 10/3.

Thủ tướng Ôn Gia Bảo dự kiến tăng trưởng kinh tế năm 2013 đạt 7,5%, mức thấp nhất kể từ năm 2004. Những năm qua, ông Ôn Gia Bảo đề ra mục tiêu 8%, được coi là mức tối thiểu để tạo công ăn việc làm nhằm hạn chế tỷ lệ thất nghiệp và mất ổn định xã hội. Mặc dù tăng trưởng thực tế trong thập kỷ qua vượt quá 8%, nhưng mục tiêu dự kiến 7,5% năm 2013 cho thấy Chính phủ đang chuẩn bị chấp nhận mức tăng trưởng giảm. Tăng trưởng chính thức năm 2012 dự kiến 8,5%, giảm so với 9,2% năm 2011 và 10,4% năm 2010. Rõ ràng, Trung Quốc đang đứng trước nguy cơ sụt giảm kinh tế nghiêm trọng do nền kinh tế thế giới vẫn chưa phục hồi, đặc biệt các thị trường xuất khẩu quan trọng của Trung Quốc là châu Âu và Mỹ.

Đồng thời gói kích cầu kinh tế khổng lồ năm 2008 của Trung Quốc đã tạo nên nhiều mâu thuẫn mới, từ quả bóng bất động sản không ổn định đến các khoản nợ xấu của các chính quyền địa phương. Các phe nhóm có ảnh hưởng ở Trung Quốc phản ứng bằng cách dần dần tư nhân hóa các các tài sản do nhà nước kiểm soát còn lại. Dưới khẩu hiệu “chống độc quyền” và “lợi nhuận tối đa”, họ tìm cách chuyển việc kiểm soát các tài sản đó vào tay “các ông vua con”, con cháu của các nhà lãnh đạo cấp cao, đang lãnh đạo các tập đoàn lớn của nhà nước. Chủ trương của các nhà lãnh đạo Trung Quốc phù hợp với một báo cáo của Ngân hàng Thế giới có nhan đề “Trung Quốc 2030” được công bố tuần trước, trong đó yêu cầu tư nhân hóa các công ty nhà nước trong các khu vực chiến lược và tạo điều kiện cho các công ty tư nhân và nước ngoài tham gia các công ty này dễ dàng hơn.

Một phái, được gọi là “phái tả mới” xuất hiện giữa thập kỷ 2000, phản đối chủ trương trên và khẳng định việc bảo vệ và hỗ trợ của nhà nước, trong đó có các khoản trợ giá, vẫn hết sức quan trọng. Họ đưa ra các rào cản chống lại “nguồn vốn nước ngoài”, đồng thời yêu cầu nhà nước hành động mạnh mẽ hơn nhằm đối phó với các biện pháp bảo hộ của các nước nhằm ngăn cản các công ty Trung Quốc hoạt động ở nước ngoài.

Đa số các nhà lãnh đạo Trung Quốc đang tìm cách đề ra kế hoạch chính thức trước khi Chủ tịch Hồ Cẩm Đào chuyển giao quyền lực cho các nhà lãnh đạo thuộc “thế hệ thứ 5”, đứng đầu là Phó Chủ tịch Tập Cận Bình và Phó Thủ tướng Lý Khắc Cường tại Đại hội Đảng thứ 18 cuối năm nay. Ông Tập được coi là đại diện hàng đầu của “giới lãnh đạo con ông cháu cha “. Ông Tập được sự ủng hộ của “phái Thượng Hải” thân giới kinh doanh do cựu Chủ tịch Giang Trạch Dân và Cựu Thủ tướng Chu Dung Cơ đứng đầu. Mặt khác, ông Lý được sự bảo trợ của các nhà lãnh đạo đương chức Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo. Tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản đã và đang có ý định cân bằng giữa “phái Thượng Hải” và “phái tả mới”.

Phát biểu tại Quốc hội, Thủ tướng Ôn Gia Bảo đề nghị giảm bớt ảnh hưởng của “nguồn vốn nhà nước” trong các khu vực như ngân hàng, năng lượng, thông tin liên lạc, giáo dục và y tế. Tiến trình này được sự ủng hộ của các nhà kinh doanh tư nhân có uy tín tại Quốc hội như nhân vật tỷ phú thứ hai của Trung Quốc Zong Qinghou (năm 2011 có số tài sản trị giá 10,7 tỷ USD). Ông Zong, chủ tịch tập đoàn đồ uống Wahaha khổng lồ của Hàng Châu chỉ trích Chính phủ là một “công ty độc quyền đầu tư vào mọi thứ” và mong muốn ông Tập Cận Bình sẽ khích lệ sự phát triển của các công ty tư nhân khi trở thành Chủ tịch Trung Quốc. Các ông chủ của các công ty tư nhân, quan hệ chặt chẽ với các công ty phương Tây, hy vọng kiếm lời nhờ tư nhân hóa các công ty đầu tư chung trực thuộc nhà nước, được thành lập từ những năm 1990. Trong số 500 công ty hàng đầu ở Trung Quốc, nhà nước có 316 công ty. Thu nhập của các công ty nhà nước chiếm 70% trong tổng số 7,5 nghìn tỷ USD GDP của Trung Quốc. Sáu khu vực độc quyền như thông tin liên lạc và hóa dầu sử dụng 28,3 triệu công nhân.

Xung quanh lời kêu gọi cải cách chính trị của Thủ tướng Ôn Gia Bảo

Trong báo cáo đọc tại Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (Quốc hội) ngày 5/3, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo lại một lần nữa lên tiếng hô hào cho việc cải cách thể chế chính trị, nói rằng thể chế kinh tế và chính trị cần phải được sửa đổi để có thể khắc phục các thách thức trước mắt.

Ông Ôn Gia Bảo nói rằng cải cách khai phóng là lựa chọn đúng đắn cho vận mệnh của đất nước. Ông nói: “Chúng ta cần phải tuân theo những đòi hỏi của lý thuyết phát triển khoa học, tôn trọng tinh thần sáng tạo của quần chúng để mạnh dạn tìm kiếm và tiếp tục thúc đẩy toàn diện cho những nỗ lực nhằm cải cách thể chế kinh tế và thể chế chính trị để tìm ra giải đáp cho những bài toán của vấn đề phát triển”.

Tiếp đó trong cuộc họp báo sau khi bế mạc kỳ họp toàn thể Quốc hội ngay tại Đại lễ đường Nhân dân Bắc Kinh, ngày 14/3, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo tiếp tục nhấn mạnh phải có những cải cách chính trị “khẩn cấp” ở thượng tầng Nhà nước và đảng Cộng sản để Trung Quốc có thể tiếp tục phát triển, đồng thời tránh nguy cơ tái diễn lại một “thảm họa” kiểu Cách mạng Văn hóa.

Trong cuộc gặp gỡ báo chí, có thể là cuối cùng trên cương vị Thủ tướng chính phủ, ông Ôn Gia Bảo nhấn mạnh đến nhu cầu cấp bách phải cải cách: “Chúng ta cần phải thúc đẩy đồng thời cải cách cơ cấu kinh tế với chính trị, đặc biệt là cải cách hệ thống lãnh đạo Đảng và đất nước chúng ta”. Ông cũng khẳng định thêm đó là một “nhiệm vụ cấp bách”.

Lần đầu tiên, Thủ tướng Trung Quốc nói rõ: “Một thảm họa lịch sử như Cách mạng Văn hóa có thể tái diễn” tại Trung Quốc, nếu các cải cách chính trị và kinh tế không được tiến hành. Sau khi nhắc đến tình trạng bất bình đẳng xã hội và vấn nạn tham nhũng tại Trung Quốc, Thủ tướng Ôn Gia Bảo đặt trọng tâm vào vấn đề cải cách chính trị, ông nói: “Nếu cải cách chính trị không có kết quả thì cải cách kinh tế cũng sẽ không thể tiến hành tốt được” và “các vấn đề nảy sinh trong xã hội sẽ không không được giải quyết một cách căn bản”.

Về vấn đề dân chủ ở trong nước, ông Ôn Gia Bảo bảo đảm rằng Trung Quốc sẽ có thể được dân chủ hóa dần dần qua kinh nghiệm ở các cấp địa phương. Ông nói: “Nếu nhân dân có khả năng quản lý một làng, thì họ cũng có thể quản lý công việc của một xã, một huyện. Vì thế chúng ta cần khích lệ nhân dân can đảm theo đuổi hướng đi đó”. Phát biểu này khiến người ta liên tưởng đến cuộc bầu cử dân chủ duy nhất mới đây của dân làng Ô Khảm ở Quảng Đông, sau khi những người ở đây nổi dậy chống lại ban lãnh đạo địa phương tham nhũng.

Cũng bàn về vấn đề dân chủ, khi đề cập đến các cuộc Cách mạng Mùa xuân Ả Rập, Thủ tướng Trung Quốc khẳng định đó là khát vọng dân chủ của người dân. Làn sóng Mùa xuân Ả Rập không hề bị thao túng bởi một thế lực nào và khát vọng đó phải được tôn trọng.

Tờ Le Monde ghi nhận sự tương phản sâu sắc giữa các phát biểu thẳng thắn của ông Ôn Gia Bảo, lãnh đạo cao cấp duy nhất Trung Quốc giành được thiện cảm của nhiều người dân nước này, với các buổi họp mà tuyệt đại đa số đại biểu quốc hội Trung Quốc nhất loạt bỏ phiếu thông qua các dự luật. Tờ nhật báo bằng tiếng Anh ở Hồng Kông “South China Morning Post” thì đưa ra nhận định, “không ở đâu mà cái hố ngăn cách giữa một xã hội Trung Quốc sống động, phức tạp và đa dạng với hệ thống chính trị trì trệ và khép kín lại sâu sắc đến như thế (như trong các cuộc họp Quốc hội).”

Trả lời phỏng vấn AFP về các vụ tự thiêu tại khu vực của người Tây Tạng, ông Ôn Gia Bảo không sử dụng các ngôn từ được báo chí chính thức sử dụng để nói về họ như “các tội phạm”, mà nhấn mạnh đến việc những người Tây Tạng tự thiêu là những người vô tội và hành động của họ khiến những người như ông vô cùng xúc động.

Theo tờ Les Echos, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo đã dùng những lời lẽ nghiêm trọng hiếm thấy để nói về thực trạng của xã hội Trung Quốc hiện nay. Sau khi bày tỏ những hối tiếc về “nhiều việc đã không được thực hiện” trong thời gian 9 năm ông nắm quyền, ông Ôn Gia

Bảo kêu gọi đảng Cộng sản tiến hành một thay đổi chính trị, nếu không Trung Quốc sẽ không thể tiếp tục được các cải cách kinh tế, và tồi tệ hơn nữa là “một thảm kịch lịch sử kiểu như Cách mạng Văn hóa sẽ có thể xảy ra”.

Theo Les Echos, khác với bài diễn văn khai mạc Quốc hội, là kết quả của thỏa thuận giữa Thủ tướng Trung Quốc với ban lãnh đạo, các phát biểu ngày hôm qua chỉ liên quan đến một mình ông Ôn Gia Bảo. Theo một chuyên gia về kinh tế Trung Quốc, các lời kêu gọi cải cách như vậy đã được đưa ra ít nhất là từ năm 2003-2004. Nội dung chủ yếu của các kêu gọi này là chấm dứt sự độc quyền của khu vực Nhà nước hay cân bằng trong tăng trưởng. Thế nhưng kết quả không thấy đâu. Điều đó chứng tỏ rõ ràng là, các chủ trương mà Thủ tướng Trung Quốc nêu ra rất ít có trọng lượng.

Tuy nhiên, y kiến của ông Ôn Gia Bảo về sự nguy hiểm tái diễn cuộc thí nghiệm của phái cánh tả trong thời đại Mao – là tín hiệu quan trọng gửi cho toàn thể xã hội. Đã từ lâu người ta không nghe thấy từ các lãnh đạo cao cấp của đất nước CHND Trung Hoa những phát ngôn quyết liệt đến như vậy về ủng hộ cải cách.

Thủ tướng Ôn Gia Bảo, người được đánh giá là có đầu óc cải cách và cũng là người có phong cách lãnh đạo gần dân nhất trong giới lãnh đạo Bắc Kinh, đang chuẩn bị kết thúc nhiệm kỳ của mình vào cuối năm nay. Những năm gần đây, ông đã nhiều lần lên tiếng kêu gọi cải cách chính trị ở Trung Quốc bằng những lời lẽ thẳng thắn không vòng vo né tránh. Không ít lần, các phát biểu của Thủ tướng Trung Quốc đã khiến dân chúng hy vọng sẽ có thay đổi ở Trung Quốc. Tuy nhiên, các nhà phân tích chính trị nhận định, những tuyên bố đó khó có thể trở thành hiện thực ở Trung Quốc vào thời điểm hiện nay.

Cùng với tuyên bố trên của người đứng đầu chính phủ Trung Quốc, nhiều học giả và các nhà quan sát cho rằng quốc gia đông dân nhất thế giới này đang đối mặt với nguy cơ biến loạn vì những vấn đề nan giải đã tích lũy trong nhiều thập niên qua.

Ông Thái Kế Minh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế của Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh, cho biết Trung Quốc đã đạt được những thành tích to lớn trong 30 năm qua, nhưng còn rất nhiều vấn đề quan trọng chưa được giải quyết. Ông cũng cho rằng tất cả những nỗ lực để cải cách chế độ sở hữu đất đai, thu hẹp hố chênh lệch giàu nghèo và chống tham nhũng đều liên quan mật thiết đến thể chế chính trị. Giáo sư Thái Kế Minh phát biểu như sau trong cuộc phỏng vấn mới đây dành cho ban Hoa Ngữ đài VOA: “Nếu thể chế chính trị không được sửa đổi một cách tương ứng, mà chỉ nói tới cải cách thể chế kinh tế, tôi e rằng chúng ta không thể giải quyết được vấn đề một cách cơ bản. Nỗ lực thúc đẩy cải cách kinh tế cũng vì thế mà khó lòng đạt được tiến bộ. Như đồng chí Đặng Tiểu Bình đã nói ‘không kịp thời thúc đẩy cải cách thể chế chính trị thì chẳng những cải cách thể chế kinh tế khó lòng thành công mà những thành quả đã đạt được còn có thể sẽ bị mất đi’”.

Giáo sư Vương Chiêm Dương của Học viện Xã hội Chủ nghĩa Trung ương ở Bắc Kinh cũng tán đồng nhận định này: “Những vấn đề hiện nay đã tích lũy quá lâu, quá sâu, đã tới mức vô cùng nghiêm trọng rồi. Tôi nghĩ rằng bây giờ đã tới lúc phải cải cách vì có rất nhiều nguy cơ”.

Trong thông cáo báo chí công bố hồi đầu tháng 2 vừa qua nhân dịp phổ biến kết quả nghiên cứu về nạn cướp đất ở Trung Quốc, Viện Phát triển Nông thôn Landesa ở Seattle cho biết trong năm 2010 đã có đến 187.000 vụ khiếu kiện hoặc gây rối đông người ở Trung Quốc, trong đó những vụ tranh chấp vì vấn đề đất đai chiếm đến 65%.

Giáo sư Vương Chiêm Dương cho rằng chính phủ ở Bắc Kinh cần đặt trọng tâm vào 3 nỗ lực cải cách chính yếu. Thứ nhất là tiếp tục thúc đẩy cải cách kinh tế thị trường, bao gồm cải cách hệ thống tài chính, ngân hàng, cải cách xí nghiệp quốc doanh, và cải cách chế độ sở hữu đất đai. Kế đến là sửa đổi chế độ phân phối thu nhập để thu hẹp hố ngăn cách giàu nghèo hiện đang gây ra nhiều sự bất mãn trong dân chúng. Và thứ ba là tiến hành cải cách thể chế chính trị.

Ông Tào Tư Nguyên, một học giả độc lập ở Bắc Kinh, cho rằng cải cách thể chế chính trị chẳng những là một việc cần thiết mà còn là một việc không thể chần chừ. Ông Tào nói thêm: “Cải cách đang chạy đua với cách mạng! Nếu muốn cải cách mà cứ chậm rãi, do dự, sợ đầu sợ đuôi trong lúc mâu thuẫn không ngớt gia tăng thì rất có thể sẽ xảy ra biến loạn. Có thể xảy ra cách mạng văn hóa hay một vụ biến loạn tương tự như cách mạng văn hóa. Đó là một điều rất rõ ràng. Kết cục của không cải cách là như thế. Đó là kết cục mà mọi người chúng ta nên ra sức ngăn chặn”.

Ông Tào Tư Nguyên cho biết động lực cải cách hiện đang nằm ở người dân. Ông nói: “Chênh lệch giàu nghèo đang làm cho rất đông dân chúng cảm thấy bất mãn. Bất mãn chính là động lực. Trung Quốc đã nhiều lần đề cập tới cải cách chính trị, nhưng rồi họ nói chỉ để mà nói, nói mà không làm! Rồi khi làm thì lại do dự, tiến được một bước lại lùi hai bước! Thực tế hiện nay là người dân bình thường có một nhu cầu rất mãnh liệt đối với cải cách thể chế chính trị”.

Giáo sư Vương Chiêm Dương của Học viện Xã hội Chủ nghĩa Trung ương cũng cho rằng động lực cải cách hiện nay rất lớn. Nhưng ông cũng nói rằng phe cải cách và phe bảo thủ cần phải thỏa hiệp để tránh tình trạng “chết cả đám”: “Việc tiến hành cải cách dĩ nhiên sẽ rất khó khăn. Chúng ta cần có sự kết hợp ở một mức độ nào đó giữa lực lượng uy quyền và lực lượng dân gian. Cần có sự kết hợp giữa ý chí cải cách và trí tuệ cải cách. Xu thế này giờ đây đã bắt đầu xuất hiện vì ngày càng có nhiều người nhận thức được rằng hỗn loạn sẽ bùng ra nếu không sửa đổi kịp thời. Đôi bên đều hiểu rằng bên nào cũng cần phải nhường nhịn bên kia một chút để tránh tình trạng chết chùm. Cho nên tôi nghĩ rằng chúng ta đang có một động lực lớn cho cải cách trong tình hình như vậy”.

Những lời hô hào cải cách thể chế chính trị của Thủ tướng Ôn Gia Bảo cùng với các học giả Trung Quốc được đưa ra trong lúc nhiều người cho rằng tình hình bế tắc hiện nay không khác gì mấy so với tình hình của năm 1992, khi ông Đặng Tiểu Bình thực hiện chuyến đi thị sát các thành phố miền nam và tuyên bố tiếp tục theo đuổi con đường đổi mới.

Trong bài phát biểu thường được gọi là “nam tuần giảng thoại” và được các nhà viết sử của Đảng Cộng sản Trung Quốc liệt vào danh sách các sự kiện trọng đại, ông Đặng Tiểu Bình nói rằng “không kiên trì xã hội chủ nghĩa, không cải cách khai phóng, không phát triển kinh tế, không cải thiện sinh hoạt của người dân, thì chỉ có một con đường là chết.”

*****

(Đài Tiếng nói nước Nga)

“Trung Quốc cần phải tiến hành cải cách chính trị, nếu không sẽ có thể lặp lại thảm họa Cách mạng Văn hóa”. Tuyên bố của Thủ tướng Ôn Gia Bảo được các phương tiện truyền thông toàn cầu đánh giá là gây chấn động.

Các phương tiện truyền thông quan tâm nhiều đến hiệu quả của tuyên bố này, vì ông Ôn Gia Bảo sẽ rời bỏ chức vụ lãnh đạo trong đảng và nhà nước sau Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc. Đại hội dự kiến sẽ được tổ chức vào mùa thu năm nay.

Giáo sư Sergei Luzyanin, Phó Giám đốc Viện Viễn Đông Học, cho rằng nhu cầu về hệ tư tưởng cánh tả trong điều kiện phải đối mặt với sự bất bình đẳng gia tăng vẫn còn được duy trì trong xã hội: “Ở Trung Quốc, trong tầng lớp cán bộ cao cấp của đảng, và thậm chí trong giai cấp cầm quyền có một nhóm cánh tả lớn, những người này tin rằng mức độ chủ nghĩa tự do tư sản hiện tại ở Trung Quốc là mối đe dọa đối với đất nước. Phái tả mới tập trung chú ý đến tinh thần chống đối quần chúng, đặc biệt là ở nông thôn. Trong sự kết hợp giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản, họ chú trọng hơn vào chủ nghĩa xã hội”.

Trung Quốc nói về cải cách chính trị không phải do sợ hãi “cuộc cách mạng hoa nhài” theo kiểu Arập và cũng không phải do áp lực từ phương Tây. Nếu không có đa nguyên, Trung Quốc sẽ mất tất cả mọi thứ đã đạt được.

Các nhà phân tích chính trị Nga và các chuyên gia đã bình luận như vậy về tuyên bố chấn động thế giới của Thủ tướng Ôn Gia Bảo rằng Trung Quốc cần cải cách chính trị. Nếu không, Trung Quốc phải đối mặt với nguy cơ đe dọa lặp lại thảm kịch thời “Cách mạng Văn hóa” của Mao Trạch Đông. Sự quan tâm của phương Tây đối với tuyên bố này của nhà lãnh đạo Trung Quốc càng được thúc đẩy thêm bởi thực tế rằng sau Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc, ông Ôn Gia Bảo sẽ rời bỏ chức vụ trong đảng. Đại hội dự kiến sẽ tiến hành mùa Thu năm nay.

Nhà khoa học chính trị Denis Tyurin đánh giá tuyên bố của ông Ôn Gia Bảo không phải là một cuộc cách mạng trong ý thức chính trị mà đúng hơn là cuộc chuyển nhượng chiếc gậy chỉ huy sắp tới, ông Tyurin nói: “Không nên phóng đại ý nghĩa câu nói của Thủ tướng Ôn Gia Bảo về việc cần phải cải cách chính trị ở Trung Quốc. Đa phần ở đây là nói về sự tiếp tục đường lối chính trị. Có lẽ đây là lời chia tay và chúc các nhà lãnh đạo mới của đất nước tiếp tục chính sách mềm dẻo trong các cải cách tiếp theo. Mục đích là để lập ra ở Trung Quốc một hệ thống đa nguyên chính trị theo hình thức mới. Bây giờ chính phủ Trung Quốc đang phải đối mặt với thực tế rằng trong nước đã hình thành thế hệ mới những người trẻ tuổi. Họ có thu nhập tương đối cao, sử dụng Internet, giỏi tiếng Anh, quan tâm đến báo chí nước ngoài, có cơ hội truy cập các trang web Đài Loan. Đương nhiên, trong những điều kiện như vậy, sự phát triển nội bộ Trung Quốc yêu cầu hệ thống chính trị phải có sự mềm dẻo”.

Chuyên gia này thừa nhận ở Trung Quốc đang tồn tại một số những mâu thuẫn xã hội sắc nét. Trong khi đó, ông không có khuynh hướng phóng đại các mâu thuẫn này, cũng như các cuộc biểu tình của các tầng lớp khác nhau trong xã hội Trung Quốc nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế của họ. Chuyên gia Nga gọi nỗ lực của các phương tiện truyền thông phương Tây muốn gắn kết tuyên bố của ông Ôn Gia Bảo về việc phải tiếp tục cải cách chính trị với những lo ngại sẽ bùng nổ “cách mạng hoa nhài” ở Trung Quốc theo kịch bản ở Bắc Phi và Trung Đông là nhận xét sai lầm.

Giám đốc Trung tâm Đông phương học tại Học viện Ngoại giao Nga Andrey Volodin loại trừ việc đề nghị đa nguyên của của Thủ tướng Ôn Gia Bảo được thực hiện dưới áp lực từ phía phương Tây: “Trung Quốc là một nước lớn mà phương Tây phải dè chừng. Trung Quốc sống bằng đầu óc riêng và lợi ích riêng của mình. Nước này bắt đầu chuyển dần sang một mô hình phát triển chính trị khác. Quá trình chuyển đổi sẽ dần dần, đi kèm với những thay đổi nhỏ nhưng phù hợp. Tất nhiên, người Trung Quốc xem xét kinh nghiệm mùa xuân Arập, hay cái gọi là cuộc cách mạng Arập. Nhưng tôi nghĩ rằng kinh nghiệm này, nếu có ý nghĩa, thì chỉ như là một sự suy xét phê phán kinh nghiệm Trung Quốc hiện nay mà thôi”.

Bắc Kinh có ý định chuyển theo hướng tự do hóa hệ thống chính trị đến mức độ nào? Ông Andrey Karneev, Phó Giám đốc Viện Á Phi thuộc trường Đại học tổng hợp Moscow khẳng định rằng giới thượng lưu Trung Quốc vẫn chưa thôi sợ hãi thời “perestroika” của Mikhail Gorbachev và sụp đổ Liên Xô tiếp sau đó. Vì vậy, họ không muốn bất kỳ sự thay đổi đột ngột nào. Họ sẽ tiếp tục tuyên bố rằng các chuẩn mực dân chủ cần được thực hiện, mà ngay cả Mao Trạch Đông cũng từng kêu gọi dân chủ. Tuy nhiên, ông Andrey Karneev cho rằng các bước cải cách thực tế sẽ dược thực hiện dần dần và rất thận trọng.

Sự chuyển đổi đầy rủi ro

Trung Quốc, hiện là nước có thu nhập trung bình, muốn trở thành quốc gia thu nhập cao từ nay cho đến năm 2030. Như vậy cần phải có những cải cách sâu sắc. Những cải cách này có thể làm ảnh hưởng đến lợi ích cá nhân, nhất là các chính quyền địa phương và các công ty quốc doanh. Có thể đây là một trong các nguyên nhân khiến ông Ôn Gia Bảo nhấn mạnh tầm quan trọng của cải cách chính trị, một thử thách lâu dài của Trung Quốc.

Dưới tiêu đề “Sự chuyển đổi đầy rủi ro ở Bắc Kinh”, báo Le Monde cho rằng tăng trưởng và đô thị hóa nhanh chóng trong lúc tỉ lệ sinh sản giảm đi, là các nguyên nhân khiến cho giá lao động ở Trung Quốc tăng lên.

Trung Quốc bắt đầu một quá trình chuyển đổi khó khăn, vừa phải giảm tăng trưởng, vừa phải thay đổi cách vận hành. Đó là kết luận rút ra từ Diễn đàn Phát triển Trung Quốc, tổ chức vào ngày 18/3 tại Bắc Kinh. Chuyển đổi về chính trị cần phải song hành với chuyển đổi trong kinh tế, và hai quá trình này có quan hệ tương tác với nhau theo những dạng thức phức tạp.

Tình hình kinh tế tốt đẹp cho đến nay, dưới sự lãnh đạo của đảng Cộng sản, không đảm bảo được là kết quả trong tương lai cũng tích cực như thế. Thủ tướng Ôn Gia Bảo tuyên bố ngày 14/3: “Công cuộc cải cách ở Trung Quốc đã đạt đến giai đoạn quyết định. Nếu không tiến hành cải cách cơ cấu chính trị, thì không thể hoàn thành trọn vẹn cải cách cơ cấu kinh tế. Những thành tựu mà chúng ta đã đạt được có thể bị mất đi, các vấn đề nổi lên trong xã hội Trung Quốc không thể được giải quyết đến nơi đến chốn, và một bi kịch lịch sử tương tự như cuộc Cách mạng văn hóa lại có thể xảy ra”.

Các vấn đề chính trị là rất quan trọng, nhưng bản thân quá trình chuyển đổi kinh tế cũng hết sức khó khăn. Trung Quốc đã đạt đến cuối thời kỳ mà các nhà kinh tế gọi là “tăng trưởng cao”, với nguồn cung lao động và vốn gia tăng; và nay phải hướng về “tăng trưởng chiều sâu” dựa trên việc cải thiện kỹ năng, kỹ thuật. Điều này dẫn đến việc tăng trưởng sẽ giảm hẳn so với tỉ lệ khoảng 10% hàng năm trong suốt 3 thập kỷ qua. Các yếu tố gây phức tạp cho quá trình chuyển đổi là đầu tư quá cao và sự lệ thuộc quá nhiều vào đầu tư.

Về mô hình phát triển, dựa theo định nghĩa của người đoạt giải Nobel kinh tế Arthur Lewis, thì Trung Quốc dần dần không còn là một đất nước dư thừa lao động. Thu nhập ở mức chỉ đủ ăn của lao động nông thôn đóng góp vào việc duy trì lương bổng trong các ngành tân tiến ở mức thấp, giúp các ngành này thu được rất nhiều lợi nhuận. Khi các món lợi tức này được tái đầu tư, thì tỉ lệ tăng trưởng trong các ngành hiện đại và cho nền kinh tế nói chung lên rất cao. Nhưng đến một lúc nào đó, lao động nông nghiệp trở nên hiếm hoi, khiến giá thành trong các lĩnh vực hiện đại tăng lên. Kết quả là kinh tế chín muồi hơn thì lợi tức càng giảm đi, tiết kiệm và đầu tư cũng giảm.

Le Monde nhận định, 35 năm trước, Trung Quốc là đất nước dư thừa lao động. Nhưng nay thì đã khác: nền kinh tế bành trướng gấp 20 lần, hơn phân nửa dân số sống ở đô thị, và tỉ lệ sinh sản thấp. Ông Thái Phưởng, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc, nhấn mạnh: “Tình trạng thiếu hụt lao động được nhận thấy trước tiên tại vùng duyên hải năm 2004, đã lan rộng trên toàn quốc.

Năm 2011, các công ty sản xuất gặp khó khăn chưa từng thấy trong việc tuyển dụng”, khiến lương tăng và lợi nhuận giảm.

Giờ đây Trung Quốc đã tiến đến ngã rẽ mà Lewis đã báo trước. Một trong các hậu quả là tỉ lệ vốn đầu tư/lao động tăng nhanh, còn lợi nhuận từ đồng vốn giảm. Trong khi đó tăng trưởng bền vững cần phải dựa trên việc gia tăng tổng hiệu suất, chứ không phải là tăng tỉ lệ vốn/lao động.

Khó khăn trong việc chuyển sang tăng trưởng dựa trên tiến bộ kỹ thuật, là một trong những nguyên nhân khiến nhiều nước đã bị lọt vào “bẫy thu nhập trung bình”. Trung Quốc, hiện là nước có thu nhập trung bình, muốn trở thành quốc gia thu nhập cao từ nay cho đến năm 2030. Như vậy cần phải có những cải cách sâu sắc, đã được nêu ra trong bản báo cáo chung của Ngân hàng Thế giới và Trung tâm Nghiên cứu Phát triển của Hội đồng Nhà nước Trung Quốc.

Những cải cách này có thể làm ảnh hưởng đến lợi ích cá nhân, nhất là các chính quyền địa phương và các công ty quốc doanh. Có thể đây là một trong các nguyên nhân khiến ông Ôn Gia Bảo nhấn mạnh tầm quan trọng của cải cách chính trị, một thử thách lâu dài của Trung Quốc. Khi đi theo hướng này, kinh tế Trung Quốc có thể bị giảm sút nặng nề. Bắc Kinh đã ấn định mục tiêu tăng trưởng năm nay là 7,5% và 7% cho cả kế hoạch năm năm. Tăng trưởng chậm lại, thì tỉ lệ đầu tư cũng giảm.

Tuy nhiên, nếu muốn tỉ lệ đầu tư từ 50% so với tổng sản phẩm nội địa xuống còn 35% mà không gây ra xáo trộn, thì tiêu dùng phải tăng. Trong khi Trung Quốc không có phương tiện nào dễ dàng kích thích tiêu dùng, điều này giải thích vì sao câu trả lời cho khủng hoảng của Bắc Kinh chỉ là tăng thêm đầu tư. Trung Quốc đang lệ thuộc rất nhiều vào đầu tư trong lĩnh vực xây dựng: trong 13 năm gần đây, đầu tư vào nhà ở tăng mỗi năm 26%. Theo tác giả, thì không thể tiếp tục mãi một tỉ lệ tăng nhanh như thế.

Trung Quốc có khả năng đạt được thành công trong việc chuyển đổi sang một mô hình tăng trưởng kinh tế khác, mà nhiều nước có thu nhập trung bình không làm được. Qua những thành tựu trong quá khứ, khó thể nói khác đi, nhưng với điều kiện là các nhà lãnh đạo Bắc Kinh không tự thỏa mãn với chính mình.

 

Mỹ lên tiêng về vụ tự thiêu của bà Liêng – BBC/BS

1 Th8

Mỹ lên tiêng về vụ tự thiêu của bà Liêng

Bà Liêng được tẩn liệm tối 30/7Cái chêt bi thảm của bà Liêng đã dẫn đên phản ưng của quôc tế

Tòa Đại sứ Hoa Kỳ tại Hà Nội đã bày tỏ ‘quan ngại và đau buồn sâu sắc’ về cái chết của bà Đặng Thị Kim Liêng, người vừa qua đời hôm thứ Hai 30/7 sau khi tự thiêu trước trụ sở chính quyền tỉnh Bạc Liêu.

‘Đau buồn sâu sắc’

“Chúng tôi quan ngại và đau buồn sâu sắc khi nghe tin về vụ tự thiêu của bà Đặng Thi Kim Liêng hôm 30/7 mà nguyên nhân được cho là có liên quan đến những vụ việc xung quanh việc bắt giữ con gái bà là Tạ Phong Tần,” Sứ quán Mỹ lên tiếng trong thông cáo báo chí được đưa ra vào hôm thứ Tư ngày 1/8.

 

Bà Tạ Phong Tần là một trong ba bloggers thuộc Câu lạc bộ Nhà báo Tự do sẽ ra tòa vào ngày 7/8 với tội danh ‘Tuyên truyền chống Nhà nước’.

Thông cáo của Sứ quán Mỹ cũng nhắc lại bà Tần bị bắt giữ hồi tháng Chín năm ngoái và sẽ được xét xử cùng với các blogger khác là Nguyễn Văn Hải (Điếu Cày) và Phan Thanh Hải theo điều 88 Bộ Luật hình sự.

Tòa Đại sứ Mỹ mô tả điều luật này là ‘sử dụng những điều khoản có câu chữ mơ hồ để bóp nghẹt các cuộc tranh luận tự do và công khai’.

“Chúng tôi kêu gọi chính phủ Việt Nam thả tất cả ba người này ngay lập tức và, như Tổng thống Obama đã nói nhân Ngày Tự do Báo chí Thế giới, hãy có những bước đi cần thiết để tạo ra một xã hội mà các nhà báo có thể tự do hoạt động mà không bị sợ hãi,” thông cáo viết.

“Chúng tôi quan ngại và đau buồn sâu sắc khi nghe tin về vụ tự thiêu của bà Đặng Thi Kim Liêng hôm 30/7 mà nguyên nhân được cho là có liên quan đến những vụ việc xung quanh việc bắt giữ con gái bà là Tạ Phong Tần.”

Thông cáo của Sứ quán Mỹ

Mặc dù vụ tự thiêu của bà Liêng được truyền thông quốc tế đưa tin trong những ngày qua, vụ việc này không hề được nhắc đến trên báo chí trong nước.

Từ Washington, dân biểu Hạ viện Loretta Sanchez đại diện cho khu vực có đông đảo người Việt tại quận Cam, tiểu bang California, cũng đã gửi lời chia buồn trước sự ra đi của bà Đặng Thị Kim Liêng.

“Cái chết của thân mẫn bà Tạ Phong Tần đã làm chấn động cộng đồng đấu tranh của Việt Nam và cả những ai đang theo dõi sát sao vụ bắt giữ bà Tần,” Sanchez phát biểu trong một thông cáo được phát đi từ văn phòng của bà hôm 31/7.

“Hình ảnh một người mẹ lo lắng sẽ không còn gặp được con và hành động tuyệt vọng châm lửa vào mình ở trước Ủy ban nhân dân Bạc Liêu để phản đối phiên tòa xét xử con gái bà sắp tới đã tác động đến tâm khảm tôi,” bà nói.

“Tôi hòa cùng thân hữu của bà Tân để bày tỏ tình đoàn kết. Tôi gửi lời chia sẻ và thành thật chia buồn đến gia quyến và thân hữu bà Tần về mất mát thương tâm này,” lá thư viết.

“Hình ảnh một người mẹ lo lắng sẽ không còn gặp được con và hành động tuyệt vọng châm lửa vào mình ở trước Ủy ban nhân dân Bạc Liêu để phản đối phiên tòa xét xử con gái bà sắp tới đã tác động đến tâm khảm tôi.”

Dân biểu Hạ viện Mỹ Loretta Sanchez

“Sự hy sinh thân mình của bà Liêng là sự nhắc nhở nghiêm túc về cái giá mà các nhà cổ súy nhân quyền trên toàn thế giới phải trả trong cuộc đấu tranh giành tự do và công bằng xã hội.”

Trong một diễn biến khác, Liên đoàn quốc tế về nhân quyền (FIDH) cùng với hai tổ chức khác là Tổ chức chống Tra tấn thế giới (OMCT) và Ủy ban nhân quyền Việt Nam (VCHR), một tổ chức của người Việt ở hải ngoại, hôm 31/7 đã gửi một lá thư ngỏ đến 34 phái bộ ngoại giao ở Hà Nội về phiên tòa xét xử ba blogger sắp tới.

Mục đích của lá thư này là kêu gọi các đại diện ngoại giao ở Hà Nội lưu tâm đến phiên tòa sắp tới xử các blogger mà các tổ chức nhân quyền này gọi là ‘các nhà hoạt động vì dân chủ’.

Lá thư này, vốn được gửi đến Sứ quán các nước Mỹ, Anh, Pháp, Úc, Canada, Nhật Bản, Đức, Hà Lan, Na Uy, Thụy Điển, Liên hiệp châu Âu và một số nước khác, cũng nhắc đến vụ tư thiêu của bà Liêng.

“Hôm 30/7, thân mẫu bà Tạ Phong Tần đã thiêu mình trước trụ sở Ủy ban nhân dân ở Bạc Liêu để phản đối con gái bà bị cầm tù bất công. Bà đã phải chịu đựng sự sách nhiễu và tra vấn liên tục của công an kể từ khi con gái bà bị bắt giữ. Bà đã chết sau đó,” lá thư viết.

‘Kết án thật nặng’

Blogger Tạ Phong TầnPhiên tòa xét xử bà Tần cùng hai blogger khác bị các tổ chức nhân quyền lên án

Ba tổ chức nhân quyền này lên án việc ba cây viết blog bị xét xử vì ‘phê phán chính quyền một cách ôn hòa trên mạng’ và lưu ý nếu bị kết tội họ có thể chịu mức án lên đến 20 năm tù.

Cũng theo lá thư này thì Ủy ban nhân quyền Việt Nam biết tin Bộ Công an Việt Nam đã yêu cầu tòa án kết án ba blogger này ‘thật nặng’ nhưng Viện Kiểm sát và Tòa án nhân dân được cho là muốn có bản án nhẹ hơn.

“Dường như là việc kết tội họ đã được định trước rồi,” lá thư viết và cũng dẫn nguồn tin từ gia đình và luật sư cho biết là blogger Điếu Cày đã bị áp lực phải nhận tội trong thời gian bị giam giữ nhưng ông đã liên tục từ chối.

Lá thư nhắc lại quyền được xử trong phiên tòa công khai và công bằng được quy định ở điều 131 của Hiến pháp Việt Nam và điều 14 của Công ước quốc tế về Quyền chính trị và dân sự mà Việt Nam đã tham gia ký kết.

“Việc sắp đặt phiên tòa vào đúng kỳ nghỉ hè khi nhiều vị trong ngoại giao đoàn sẽ rời Hà Nội để đi nghỉ là nhằm để giảm thiểu sự chú ý của quốc tế.”

Thư ngỏ của ba tổ chức nhân quyền

Lá thư dẫn lại bản cáo trạng gửi đến Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh nêu rõ rằng sẽ không có nhân chứng nào được triệu tập đến làm chứng cũng như không có thân nhân nào được vào tham dự phiên tòa.

Do đó, các tổ chức nhân quyền này đánh giá các hành động pháp lý chống lại các blogger ‘đơn giản chỉ nhằm mục đích trừng trị việc thực hiện một cách ôn hòa quyền tự do ngôn luận’ và do đó ‘đã vi phạm các cam kết của Việt Nam trong khuôn khổ các điều luật nhân quyền quốc tế’.

Lá thư cũng bày tỏ quan ngại việc sắp đặt phiên tòa vào đúng kỳ nghỉ hè khi nhiều vị trong ngoại giao đoàn sẽ rời Hà Nội để đi nghỉ là nhằm để ‘giảm thiểu sự chú ý của quốc tế’.

Do đó, các tổ chức nhân quyền này kêu gọi các vị đại diện ngoại giao ở Hà Nội gây sức ép yêu cầu chính phủ Việt Nam bỏ tất cả cáo buộc đối với ba bị cáo và thả họ ‘ngay lập tức và vô điều kiện’.

Lá thư cũng đề nghị các Sứ quán cử các quan chức cấp cao đến dự phiên xử vào ngày 7/8 tới.

Exxon tìm thấy khí gas ngoài khơi VN – BBC/BS

1 Th8

Exxon tìm thấy khí gas ngoài khơi VN

Thăm dò khí đốtTrữ lượng khí chưa được xác định

Tập đoàn dầu khí Hoa Kỳ ExxonMobil cho hay đã tìm thấy thêm khí đốt ngoài khơi miền Trung Việt Nam, tuy chưa rõ trữ lượng.

Các nguồn tin dầu khí nói gần một năm sau khi tìm thấy hydrocarbon trong giếng khoan thứ hai, giếng khoan thứ ba của Exxon cũng cho thấy khí.

 

Được biết giếng khoan thứ ba này – mang tên Cá Voi Xanh-3X, nằm trong lô 118, ngoài khơi Đà Nẵng.

Exxon nói quá trình khoan thăm dò diễn ra thuận lợi từ tháng Năm tới tháng Bảy này.

Từ tháng 5/2011, ExxonMobil đã khoan ba giếng tại lô 118, hai giếng tìm thấy khí.

Lô này nằm ngoài khơi thềm lục địa Việt Nam, thuộc vùng biển các tỉnh Đà Nẵng, Quảng Ngãi và Quảng Nam, rất gần đường chín đoạn mà Trung Quốc lập ra để đòi hỏi chủ quyền Biển Đông. Đường yêu sách này còn được gọi là đường ‘lưỡi bò’, bao quanh tới 80% diện tích Biển Đông.

Không bỏ cuộc

Hồi tháng 7/2008, Trung Quốc đã gây sức ép buộc ExxonMobil ngừng dự án với Việt Nam tại khu vực mà Bắc Kinh nói là thuộc chủ quyền Trung Quốc.

Dự án bị Trung Quốc phản đối lúc đó nằm trên thềm lục địa phía Nam, gồm các lô 135 và 136, khu vực Tư Chính – Vũng Mây của bồn trũng Nam Côn Sơn. Exxon lúc đó không tuyên bố rút lui, nhưng sau đó cũng không có thêm thông tin gì về tiến độ dự án.

Ngày 23/6, Tổng công ty Dầu khí Hải dương Trung Quốc (CNOOC) thông báo chào thầu quốc tế tại các lô dầu khí trong khu vực mà Việt Nam tuyên bố là vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của mình, khiến Hà Nội lên tiếng cực lực phản đối.

Chín lô dầu khí nói trên nằm trong một khu vực rộng trên 160.000 cây số vuông, ở độ sâu từ 300-4.000 mét. Trong đó bảy lô nằm trong bể trầm tích mà Trung Quốc gọi là Trung Kiến Nam (Phú Khánh) ngoài khơi miền Trung Việt Nam và hai nằm trong các bể Vạn An và Nam Vi Tây (Tư Chính-Vũng Mây).

Các giếng mà Exxon đào và tìm thấy khí không nằm trong chín lô này.

Trong một diễn biến khác, bốn công ty đã nộp đơn xin thăm dò ba lô trên Biển Đông theo lời mời của chính phủ Philippines.

Trong số này, chỉ có một công ty nước ngoài, đặt ở Anh, Pitkin Petroleum, nộp đơn chung cùng một công ty địa phương.

Một số hãng nước ngoài như Nido Petroleum của Úc, Repsol của Tây Ban Nha, Eni của Italy ban đầu nằm trong danh sách mời thầu hồi tháng Tư.

Nhưng những công ty này đã không nộp đơn hôm 31/7.

Manila tuyên bố ba lô của họ nằm bên trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines.

Sự kiện Bạc Hy Lai và vấn đề nhân sự Đại hội 18 Đảng Cộng Sản Trung Quốc (5) – VHNA

1 Th8

Nguyễn Văn Lập

V. SỰ KIỆN BẠC HY LAI KHỞI ĐẦU CUỘC CHIẾN QUYỀN LỰC TRƯỚC ĐẠI HỘI 18?

Sự khởi đầu của một cuộc khủng hoảng chính trị?

Theo hãng thông tấn EFE (Tây Ban Nha), việc Bí thư Thành ủy Trùng Khánh, Bạc Hy Lai bị cách chức là dấu hiệu mở đầu cho một cuộc khủng hoảng chính trị khá nghiêm trọng tại Trung Quốc kể từ sau vụ tàn sát đẫm máu ở Thiên An Môn năm 1989. Là một nhà lãnh đạo có tài hùng biện, Bạc Hy Lai nhanh chóng tiến thân trên con đường chính nghiệp, nắm giữ chức vụ Đảng cao nhất ở thành phố Trung Khánh, với tham vọng tại Đại hội ĐCS Trung Quốc vào mùa thu tới sẽ trở thành một trong những lãnh tụ chủ chốt của Trung Hoa trong thập kỷ tiếp theo.

Tuy nhiên, tham vọng của Bạc Hy Lai nhằm tiến sâu vào cơ quan đầu não, thậm chí một ngày nào đó trở thành “nhân vật số 1” của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã bị tiêu tan trong khoảng thời gian chưa đầy 20 tiếng đồng hồ sau khi Thủ tướng Ôn Gia Bảo đề nghị cải cách chính trị nhằm tránh rơi vào một cuộc Cách mạng Văn hóa mới.

Theo các nguồn thạo tin, Bắc Kinh nhìn thấy trước nguy cơ xảy ra đụng độ giữa Quân đội với Đảng, nếu phái quân sự thuộc khu vực Tây Nam đất nước đứng lên bảo vệ ông Bạc do phái này có mối quan hệ thân hữu với Bạc Nhất Ba – cha ông – và là người đồng chí tận trung của Mao.

Theo tờ “Bưu điện            Hoa Nam       buổi sáng”, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đã nói với các ủy viên trong Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc rằng, việc làm của Vương Lập Quân là một tội phản động. Tờ báo dẫn một nguồn tin từ Trùng Khánh cho hay: “các quan chức địa phương được thông báo là ông Vương đã phản bội đất nước với nhiều tội ác, tham nhũng và thoái hóa về mặt đạo đức”.

Giới phân tích cho rằng, việc bãi nhiệm Bạc Hy Lai, con trai của một cựu lãnh tụ cách mạng, một nhân vật được xem là hết sức “tầm cỡ” và là “hoàng tử” thuộc thế hệ thứ 5, đã bộc lộ mâu thuẫn chính trị sâu sắc trong nội bộ ĐCS Trung Quốc kể từ năm 1989. Một số chuyên gia cho rằng, chính tham vọng quá lớn đã làm cho ông Bạc bị sụp đổ. Ông không muốn làm một “nhà lãnh đạo bình thường” mà muốn làm “lãnh tụ”, và điều này là không thể chấp nhận được ở đất nước Trung Hoa nơi quyền lãnh đạo tập thể được đưa lên hàng đầu. Đồng thời việc ông này muốn tự phong cho mình huy chương vì sự nghiệp đấu tranh chống tham nhũng cũng là một nguyên nhân làm ông thất bại: ở chế độ Trung Quốc chức năng đó thuộc thẩm quyền của Tổng Bí thư Đảng và Chủ tịch nước.

Theo nhà phân tích Claude Lely của tạp chí “Tin Trung Hoa”, vụ Bạc Hy Lai giúp củng cố vị thế của phái “cải cách” do Hồ Cẩm Đào đứng đầu, đồng thời cho thấy cuộc tranh giành các vị trí lãnh đạo chủ chốt quyết liệt và gây xáo động trong Đảng đến mức nào.

Bạc Hy Lai là người có sức thuyết phục, có phong cách riêng và mang dáng dấp của một Kennedy Trung Hoa, một chính khách được giới truyền thông ưa thích. Việc ông được bổ nhiệm làm Bí thư thành ủy Trùng Khánh năm 2007 có thể là thăng chức, cũng có thể là bị đi đày. Đối với ông, điều đó không quan trọng vì ông muốn biến nơi đây thành bàn đạp để leo lên vị trí lãnh đạo cao hơn.

Trong một hệ thống chính trị dựa trên cơ sở bầu bán nội bộ, Bạc Hy Lai lại muốn dựa vào dân chúng để thỏa mãn tham vọng cá nhân. Ông đáp ứng cảm giác mất mát giá trị của người Trung Quốc bằng chủ trương tái lập nền văn hóa cộng sản chính thống, với những bài ca cách mạng trên phố và truyền hình, chiến dịch phục hồi tư tưởng Maoít trên Internet và điện thoại di động, lên án sự xâm lăng của văn hóa phương Tây… Cứ thế, Trùng Khánh trở thành biểu tượng của trào lưu “Đổi mới Đỏ”, còn Bạc Hy Lai trở thành ngôi sao sáng trên chính trường Trung Quốc.

Bạc Hy Lai thuộc phái bảo thủ muốn giãn tiến độ cải cách kinh tế và là hiện thân của một “cánh tả mới”. Giới trí thức ủng hộ phái này cũng như nhân vật mị dân này, và cho rằng không phải tất cả những gì diễn ra trong Cách mạng văn hóa đều đáng bị vứt bỏ. Ông ve vãn báo chí và được báo chí đáp lại. Chính chiến dịch chống tham nhũng chưa từng thấy giúp ông nổi tiếng trong cả nước.

Trùng Khánh nổi tiếng là một trong những sào huyệt của maphia Trung Hoa và Bạc Hy Lai muốn tiến hành một cuộc chiến vừa bằng sức mạnh, vừa bằng truyền thông, với sự trợ giúp của Vương Lập Quân, Giám đốc công an thành phố.

Các vụ xử án quan chức ồn ào đã triệt hạ được một số đối thủ, đàn áp bằng tra tấn và dẫn đến nhiều vụ kết án tử hình, nhưng chính sách cứng rắn của “ông vua con” Trùng Khánh khiến giới truyền thông và người dân Trung Quốc thích thú. Quả thực là một số giới truyền thông coi ông như một nhà độc tài, biểu tượng của giới lãnh đạo không ai đụng đến được. Họ đăng tải tin đồn về tham nhũng, đầu tư ra nước ngoài hay thói chơi ngông của con trai ông thích xe hơi hạng sang và gái đẹp.

Đại đa số dân chúng trong nước tin những điều ông nói: từ thành phố cảng Đại Liên đến Trùng Khánh, nơi nào xã hội cũng an toàn hơn, thành phố phát triển nhanh hơn và dân chúng cảm thấy mình gần gũi với Đảng hơn. Tất cả là nhờ Bạc Hy Lai.

Trái lại, giới chức lãnh đạo cấp cao của Đảng lại không đánh giá cao chính sách mị dân của Bạc Hy Lai, phê phán ông về phong cách làm việc cá nhân và thiếu tôn trọng quy định của Đảng. Bạc Hy Lai bỏ ngoài tai tất cả vì ông nghĩ rằng sự ủng hộ của dân chúng sẽ giúp ông lên được Bắc Kinh… Và “ngôi sao đỏ” nằm trong số những nhân vật có nhiều cơ hội nhất để giành một trong 9 ghế thường vụ Bộ chính trị.

Vụ Vương Lập Quân dường như nổ ra vào thời điểm thích hợp đối với phái chống Bạc Hy Lai. Có người cho rằng vụ này được phái cải cách trong Đảng dàn dựng với sự đồng tình của Hồ Cẩm Đào. Một nguồn tin thông thạo vấn đề này cho biết Hồ Cẩm Đào khẳng định trước Quốc hội rằng Vương Lập Quân là kẻ phản bội khi định xin tị nạn tại Mỹ.

Tuy nhiên, mục tiêu chính trong vụ này được cho là nhằm vào Bạc Hy Lai. Là chính khách giỏi và có sức thuyết phục, ông trở thành nạn nhân của việc mình được lòng dân. Còn những người có mưu đồ đã âm thầm hành động để triệt hạ sự nghiệp chính trị của ông. Tuy không ai biết vai trò của Bắc Kinh cũng như của Bạc Hy Lai trong vụ cánh tay phải của ông này chạy trốn rồi bị bắt là như thế nào, song nhiều người ủng hộ quan điểm theo đó, đối với chính quyền, vụ bê bối này là một cơ hội tốt để loại trừ một quan chức lãnh đạo quá tham vọng.

Bạc Hy Lai nói ông không biết gì về sự việc liên quan đến Vương Lập Quân mà cho đó là một trường hợp mang tính cá nhân, nhưng cuộc họp báo của Thủ tướng Ôn Gia Bảo đã định đoạt số phận của ông. Ôn Gia Bảo phê phán công khai cách lãnh đạo của Đảng bộ Trùng Khánh vì cơ quan này “phải biết” và “tính tới” vụ Vương Lập Quân. Việc Ôn Gia Bảo ý tứ nói đến cuộc Cách mạng văn hóa cũng là nhằm vào Bạc Hy Lai. “Nguy cơ” mà Ôn Gia Bảo nói đến chính là nguy cơ của một quan chức lãnh đạo quá quan tâm đến lợi ích cá nhân mình và sẵn sàng làm mọi điều sai lệch để đạt mục đích.

Trong Đảng cộng sản Trung Quốc rất ít khi xảy ra việc các quan chức lãnh đạo cao cấp phê phán nhau, do đó tuyên bố của Ôn Gia Bảo nói lên nhiều điều. Việc cách chức Bạc Hy Lai cũng khẳng định một điều: Ôn Gia Bảo phát biểu nhân danh toàn Đảng. Chuyên gia Willy Lam, thuộc trường Đại học Trung Quốc (Hồng Công), khẳng định như vậy, chắc chắn sự nghiệp của Bạc Hy Lai đã chấm dứt.

Tuy thận trọng, song các nhà phân tích cho đây là thất bại của phái bảo thủ Maoít mới trước phái “tự do” và “cải cách” thuộc phái Đoàn thanh niên của Hồ Cẩm Đào. Khi nói về phái này, ông Jean-Philippe Béja, nhà nghiên cứu làm việc cho Trung tâm nghiên cứu quốc tế thuộc trường Đại học Sciences Po (Pháp), cho rằng lúc này, có thể nói các nhân vật tự do đắc lợi nhất và Uông Dương, Bí thư tỉnh ủy Quảng Đông, càng có cơ may lọt được vào Ban thường vụ hơn. Là người thuộc phái Đoàn thanh niên, Uông Dương có tham vọng vào Ban thường vụ từ bệ phóng là tỉnh Quảng Đông ở miền Nam, đầu tàu kinh tế của Trung Quốc, nơi nhân vật theo trường phái “tự do” này tạo dựng tiếng tăm trên cương vị người đứng đầu cơ quan đảng.

Điều trớ trêu của lịch sử là trước đó Uông Dương là người tiền nhiệm của Bạc Hy Lai ở Trùng Khánh. Nhà nghiên cứu Willy Lam, cho rằng Bạc Hy Lai là nạn nhân của cuộc chiến đang gia tăng giữa phái Đoàn thanh niên và phái Thái tử đỏ, con cái của các vị anh hùng cách mạng như Bạc Nhất Ba. Vụ thanh trừng Bạc Hy Lai, người theo lôgích sẽ vào Bộ chính trị sau Đại hội lần thứ 18, đánh dấu thắng lợi của phái Đoàn thanh niên đứng đầu là Hồ Cẩm Đào. Nhưng còn phải xem vị trí đó có được trao cho một vị thái tử đỏ nào khác không, hay sẽ được trao cho một nhân vật thuộc phái Đoàn thanh niên. Ông cho rằng cũng nên thận trọng ở một nước nơi Đảng cộng sản lãnh đạo bằng bàn tay sắt từ 62 năm nay.

Bạc Hy Lai được thay thế bằng Trương Đức Giang, một quan chức có phong cách ít cá nhân hơn và tham gia ban lãnh đạo cao cấp của Đảng từ 10 năm nay. Ông này cũng là đệ tử của cựu Tổng bí thư Giang Trạch Dân. Tốt nghiệp trường Đại học Kim Nhật Thành ở Bắc Triều Tiên, họ Giang rất ít khi được nhắc đến, trừ trong vụ cúm gà năm 2002. Lúc đó, với tư cách là Bí thư tỉnh ủy Quảng Đông, ông quyết định giấu giếm vụ việc khiến virút lan sang Hồng Kông rồi từ đó lan ra toàn thế giới. Trương Đức Giang nổi tiếng là người cứng rắn, kín đáo và trung thành với Đảng.

Việc sa thải Bạc Hy Lai tạo ra một bầu không khí không chắc chắn về tương lai của ban lãnh đạo Trung Quốc. Các đồng minh bảo thủ của ông này có thể bị mất thăng bằng khi chỉ còn vài tháng nữa là đến thời điểm đổi mới ban lãnh đạo cao nhất của nước này, với việc hoạch định chính sách cho 10 năm tới.

Theo chuyên gia Guo Yingjie, thuộc trường Đại học công nghệ Sydney, Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo được coi là những nhà “tiền cải cách”. Khi ngăn chặn được Bạc Hy Lai trên con đường vào Ban thường vụ Bộ chính trị, cả hai nhà lãnh đạo này bảo đảm chắc chắn họ vẫn còn ảnh hưởng sau khi ra đi. Tập Cận Bình, người rất có thể sẽ kế nhiệm Chủ tịch Hồ Cẩm Đào, và Lý Khắc Cường, người cũng có nhiều khả năng sẽ thế chỗ Thủ tướng Ôn Gia Bảo, có thể sẽ là những người duy nhất được giữ lại trong Ban thường vụ Bộ chính trị sau đại hội vào tháng Mười tới. Bảy thành viên khác sẽ được thay thế nếu trung tâm quyền lực của Trung Quốc vẫn sẽ tiếp tục có 9 người.

Ông Jean-Philippe Béja, cho rằng có người đã nhầm khi khẳng định tiến trình kế nhiệm ở Trung Quốc đã được thể chế hóa, vì sắp tới có thể sẽ còn nổ ra nhiều vụ việc khác. Các phe phái hiện đã sẵn sàng, bằng chứng là vụ Bạc Hy Lai bị cách chức Bí thư thành ủy Trùng Khánh. Ai thắng, ai thua đây? Việc thanh trừng Bạc Hy Lai tác động thế nào đến thành phần – vốn phải phản ánh một sự cân bằng tinh tế – của Ban thường vụ mới và đường lối của cường quốc kinh tế thứ hai thế giới trong 10 năm tới? Nền chính trị Trung Quốc vẫn luôn mờ ảo và không thể lường trước được như dưới thời Mao Trạch Đông hay Đặng Tiểu Bình. Đó chính là truyền thống chính trị đặc trưng của Trung Quốc.

Đại biến động trong trung tâm quyền lực Trung Quốc”

Dưới đầu đề trên báo Le Figaro ra ngày 16/3/2012 viết:

Tất cả đã bắt đầu từ buổi tối mùa đông giá lạnh, trong một bầu không khí có hương vị Chiến tranh Lạnh. Thế nhưng, nếu kịch bản câu chuyện giống như một bộ phim Hollywood thì các diễn viên lại hoàn toàn có thật và đó là các nhân vật chính yếu của một nước Trung Quốc, cường quốc kinh tế đứng hàng thứ hai trên thế giới. Ngày 6/2/2012, ông Vương Lập Quân đến, hay đúng hơn là đến tỵ nạn tại lãnh sự quán Mỹ ở Thành Đô, thủ phủ tỉnh Tứ Xuyên. Ông Vương là Phó thị trưởng Trùng Khánh, siêu đô thị với 30 triệu dân, cách Thành Đô khoảng ba giờ đường bộ. Ông chịu trách nhiệm về an ninh và chính viên “siêu cảnh sát” này, với phương cách hành xử “cơ bắp”, đã tiến hành cuộc chiến chống lại các “hắc đảng”, những thế lực mafia ở địa phương. Với vị trí này, ông là thuộc hạ thân tín của lãnh đạo Đảng ở Trùng Khánh, ông Bạc Hy Lai, một gương mặt quan trọng trong bộ máy lãnh đạo chính trị Trung Quốc, một trong những nhân vật đang khao khát có chân trong Thường vụ Bộ Chính trị trong dịp thay đổi thành phần vào mùa thu tới. Nhưng bước đường hướng tới tầm cỡ lãnh đạo quốc gia của ông Bạc Hy Lai chắc chắn đã dừng lại ngày 15/3 với việc ông bị cách chức.

Tại Thành Đô, vào tháng 2, các sự kiện nhanh chóng mang dáng dấp thảm kịch. Trên Vi Bác, mạng xã hội Twitter Trung Quốc, các cư dân mạng nói là có hàng chục xe của lực lượng cảnh sát và bán vũ trang được triển khai xung quanh cơ quan đại diện Mỹ. Ông Vương Lập Quân đã ở trong lãnh sứ quán khoảng 24h. Điều gì đã xảy ra trong suốt những giờ phút dài đằng đẵng đó. Vẫn hoàn toàn bí ẩn. Người ta nói rằng quan chức cao cấp này dường như xin tỵ nạn chính trị tại Mỹ. Vô ích. Các nhà ngoại giao Mỹ đã khẳng định, đúng là ông Vương đã tới Thành Đô, nhưng ông đã “tự nguyện” rời khỏi lãnh sự quán và họ không tiết lộ gì thêm.

Người ta tưởng tượng đến bầu không khí sôi sục giữa hai cường quốc lớn, những cú điện thoại của các quan chức Trung Quốc cảnh báo những mối nguy hiểm về một cuộc phiêu lưu như vậy. Trong một cuộc nói chuyện với đài truyền hình Phượng Hoàng Hồng Kông, thị trưởng Trùng Khánh Hoàng Kỳ Phàm đã nhả ra một vài thông tin. Ông tiết lộ là đã bỏ ra hai, ba giờ đồng hồ để thuyết phục ông Vương Lập Quân rời lãnh sự quán Mỹ. Do vậy, ông cho là đã tránh được một cuộc “khủng hoảng ngoại giao” nghiêm trọng. Trên thực tế, tối 7/2, ông Vương ra khỏi nơi tỵ nạn tạm thời. Các nhân viên an ninh quốc gia đón ông. Ngày 8/2, ông Vương được đưa lên Bắc Kinh bằng máy bay. Từ đó, ông bị thẩm vấn trong những điều kiện được giữ bí mật. Cũng trong ngày hôm đó, một thông cáo cho biết ông Vương nghỉ phép vì “làm việc quá sức”. Câu chuyện “Thanh tra Eliot Ness Trùng Khánh” có cảm hứng từ bộ phim truyền hình nhiều tập nổi tiếng. Ông Vương giờ đây đã khoác bộ trang phục mầu ghi xám của “kẻ phản bội”, bị nghi ngờ tham nhũng và có những phương cách làm việc phạm luật.

Khi chấp nhận hành động rủi ro “được ăn cả, ngã về không” này, phải chăng là vì tính mạng ông Vương bị đe dọa? Ông đã mang theo những hồ sơ gì khi vào lãnh sự quán Mỹ? Báo chí Hồng Kông nói rằng ông có một số thông tin bất lợi cho ông Bạc Hy Lai, rằng nhiều ngày trước khi xảy ra sự cố, ông Vương đã viết một bức thư gửi cơ quan đáng sợ là Ban Thanh tra Kỷ luật Trung ương Đảng, cấp báo về một số việc bất hợp lệ của thủ trưởng ông ta. Cũng không quan trọng lắm. Điều cơ bản là vụ việc đã làm dấy lên một cơn bão chính trị dữ dội nhất mà Trung Quốc chưa hề thấy từ rất lâu nay và làm lộ rõ những biến động trong việc chuyển giao quyền lực chính trị năm 2012, một sự kiện mà mỗi thập niên chỉ xẩy ra một lần tại đất nước này. Ở Trung Quốc “chiến dịch vận động tranh cử” – theo kiểu chủ nghĩa xã hội thị trường – đã thực sự được khởi động. Và dao nhọn đã được rút ra khỏi bao trong cuộc đấu đá giữa các phe phái khác nhau, giữa các đường lối khác nhau.

Trong những trận chiến trong bóng tối này, chỉ thỉnh thoảng người ta mới trông thấy ánh phản quang của dao. Theo thông lệ, đấu đá chỉ diễn ra trong bóng tối. Giống như thời cổ xưa của Liên Xô và của kiểu nghiên cứu “Kremlin học”, người ta chỉ có thể phỏng đoán, tìm kiếm những điểm khác biệt tinh tế trong những lời phát biểu lạnh lùng, bài bản theo kiểu “lưỡi gỗ”, dò xem kỹ lưỡng những bức ảnh chính thức để đếm kẻ vắng mặt, người hiện diện, đánh giá về thứ hạng của các nhân vật trong bộ máy quyền lực tùy theo vị trí của họ. Đúng vậy, trong những ngày vừa qua, kỳ họp thường niên của Quốc hội là dịp để quan sát, phỏng đoán. Ngày 22/3, các nhà quan sát bình luận nhiều về sự vắng mặt của ông Bạc Hy Lai trong một cuộc họp quan trọng của Bộ Chính trị. Ông cho biết là bị “cúm nhẹ”. Hôm sau, ông tham gia vào một cuộc gặp với báo chí của đoàn đại biểu Trùng Khánh. Vào dịp đó, ông thừa nhận “khuyết điểm không giám sát”.

 

“Chín Hoàng đế”

Có hai dữ kiện xác định khuôn khổ các cuộc đối đầu đang diễn ra. Dữ kiện đầu tiên là tính lãnh đạo tập thể tại Trung Quốc mà trung tâm quyền lực là Ban Thường vụ Bộ Chính trị, với 9 thành viên, được gọi là “Chín Hoàng đế”. Chính từ đây mà những thoả hiệp được hình thành, những đồng thuận chung được đưa ra. Cần phải biết là tầng lớp cao cấp trong giới lãnh đạo cộng sản không hề là một khối thống nhất. Có những thiên hướng bảo thủ hơn, có những thiên hướng cải cách hơn và nhất là tầng lớp này lại chia thành vài phe phái lớn với những liên minh đôi khi đan chéo nhau.

Dữ kiện lớn thứ hai là sự cần thiết đối với vị chủ tịch mãn nhiệm giữ được các phương tiện chi phối quyền lực, vì nên biết rằng thế hệ thứ 5 các nhà lãnh đạo Trung Quốc sẽ cầm cương điều khiển đất nước trong 10 năm trời, tới tận năm 2022. Như ông Giang Trạch Dân đã làm cách nay 10 năm, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào phải xếp đặt càng nhiều người của ông càng tốt vào trong bộ máy quyền lực cao nhất, để giữ được khả năng tác động, chi phối. Do đó, vụ ông Bạc Hy Lai, có thể được diễn giải nhiều cách khác nhau. “Tất cả các diễn giải này vừa đúng vừa sai”, như lời một nhà ngoại giao. Đó là cuộc chiến giữa hai phái, phái Đoàn Thanh niên Cộng sản và phái “các hoàng tử” hay là cuộc chiến giữa “mô hình Trùng Khánh” bảo thủ hơn và “mô hình Ô Khảm” cải cách hơn. Trong trường hợp thứ nhất, có lẽ trước hết là cuộc đấu đá giữa các nhân vật vì quyền lực. Trong trường hợp thứ hai, đó là một sự đối chọi giữa hai tầm nhìn về một nước Trung Hoa trong tương lai.

Cuộc chiến giữa hai phái gần như là một sự đối đầu của “giới quan chức chống lại các hoàng tử”. Thực vậy, một bên là Đoàn Thanh niên mà thủ lĩnh là Chủ tịch Trung Quốc hiện nay, ông Hồ Cẩm Đào. Trong nhiều trường hợp, đó là những người xuất thân từ giới bình dân và nhờ công trạng mà lên cao trong bộ máy chính quyền. Như vậy, họ không có “máu xanh – có dòng dõi quý tộc” trong người. Bên kia chiến hào là phe “các hoàng tử” trong đó có ông Tập Cận Bình, mà ai cũng cho rằng ông sẽ là chủ tịch tương lai của Trung Quốc. Họ là thành viên của tầng lớp quý tộc đỏ, hậu duệ của những anh hùng lập ra nền Cộng hòa Nhân dân. Theo ông William Lam, người am hiểu những điều bí mật trong bộ máy quyền lực Trung Quốc thì vào lúc này người ta đang được chứng kiến việc xem xét lại một thỏa hiệp đã đạt được hồi năm ngoái, dựa trên việc chia, số ghế trong cơ cấu quyền lực “Chín Hoàng đế” thành 3 phần: Ba ghế cho phái Đoàn Thanh niên, ba ghế cho phe các hoàng tử, trong đó có ông Tập Cận Bình và ba ghế cho các phe phái khác. Trong một bài viết trên mạng Jamestown Foundation, ông William Lam cho rằng ông Hồ Cẩm Đào và các thuộc hạ của ông đã chỉ đạo giải quyết “sự bất trắc” Trùng Khánh, thúc đẩy nhanh sự sụp đổ của ông Bạc Hy Lai. Chỉ còn cần phải đạt được sự đồng thuận về người thay thế ông Bạc Hy Lai.

 

“Sự phá sản của mô hình Trùng Khánh”

Về thực chất, dường như có sự đối đầu giữa hai mô hình. Mô hình Trùng Khánh mà ông Bạc Hy Lai muốn thấy toàn Trung Quốc áp dụng là một dạng thỏa hiệp kết hợp giữa việc quay trở lại tư tưởng bình đẳng kiểu Mao và một sự mở cửa về kinh tế dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Nhà nước. Mô hình kia, mà một số người từ nay coi đó là “mô hình Ô Khảm”, ý muốn nói tới khu làng nổi dậy ở miền Nam Trung Quốc vừa mới thực hiện cuộc bỏ phiếu cấp địa phương tự do đầu tiên. Người đã giải quyết cuộc khủng hoảng này là người đứng đầu tỉnh Quảng Đông, ông Uông Dương. Đây là người được chủ tịch Hồ Cẩm Đào che chở, cũng có thể sẽ tham gia vào nhóm Chín Hoàng đế và là đối thủ chính của ông Bạc Hy Lai. Được coi là người rất ủng hộ tự do kinh tế, ông chủ trương phải mạnh dạn hơn nữa trong cải cách, qua việc giảm vai trò của Đảng, nới lỏng hơn sự kiểm soát đối với xã hội dân sự. Một nhân vật chủ chốt trong phe tân tả theo tư tưởng Mao, ông Yang Fan, tác giả một cuốn sách ca ngợi ông Bạc Hy Lai có tựa đề “Mô hình Trùng Khánh”, mới đây lên tiếng thừa nhận là cần có thêm một cái nhìn khác về trường hợp Ô Khảm.

Theo ông Trương Minh, giáo sư ở Đại học Nhân dân, việc cách chức ông Bạc Hy Lai báo hiệu sự “phá sản của mô hình Trùng Khánh và bật tín hiệu cho đường lối cải cách hiện đại hơn, nhưng không quá thiên tả”. Nhà nghiên cứu Zheng Yongnian, thuộc Viện Đông Nam Á, đại học Quốc gia Singapore, nhận định, “cho đến nay, có một sự đối địch, tranh đua liên tục giữa hai đường lối này. Giờ đây, đường lối Trùng Khánh bị gạt bỏ, các lãnh đạo mới của Trung Quốc có thể tự do hơn trong việc tìm kiếm sự đồng thuận chung và thúc đẩy cải cách. Điều này cũng phụ thuộc rất nhiều vào họ”.

Do vậy, một số người tự hỏi phải chăng có một sự trùng hợp giữa vụ bê bối chính trị và việc đăng tải trên các phương tiện truyền thông chính thống những bài viết có giọng điệu “cải cách” hơn là bình thường, kể cả về mặt xã hội và chính trị. Người ta đang tấn công các “nhóm lợi ích”, nhất là những người đứng đầu các doanh nghiệp Nhà nước, dường như đã ngăn chặn cải cách. Nếu mà từ đó đưa ra suy luận rằng thời của những đại cải cách đã đến, thì đây là một suy nghĩ viển vông, vì vẫn còn một khoảng cách rộng bằng nước Trung Hoa. Vả lại, việc trấn áp những tiếng nói bất đồng không hề giảm. Và các giai đoạn quá độ vẫn chỉ quay lại nguyên trạng. Chuyên gia William Lam cũng lưu ý là các nhà lãnh đạo cộng sản có “truyền thống lâu đời sử dụng những nhân vật cải cách triệt để và những ngưòi có tư tưởng tự do về kinh tế như những con tốt trong các thủ đoạn chính trị, để rồi sau đó gạt bỏ chúng đi khi trận chiến giành quyền lực kết thúc”.

“Đấu đá bè phái dậy sóng ngay trong lòng Đảng Cộng sản Trung Quốc” là nhận xét của nhật báo công giáo La Croix. Tờ báo cho rằng việc Trung Quốc loan báo chính thức việc cách chức ông Bạc Hy Lai ngày 15/3 “đã gây ra nhiều tác động”, “làm dậy sóng những lời đồn thổi về một cuộc đấu đá nội bộ trong lòng Đảng Cộng sản”. Nhận định về sự kiện này, tờ báo cho rằng có hai luồng ý kiến khác nhau. Một số nhà quan sát thì cho rằng đấy chính là thành quả của những người ủng hộ cải cách, mong muốn chống lại trường phái “cánh tả bảo thủ mới” mà ông Bạc Hy Lai là một trong những người đại diện rõ nét. Còn đối với một số khác, thì lại nghĩ rằng đó chẳng qua chỉ là sự trả thù từ những quan chức bị vạ lây do cuộc chiến chống tham nhũng của người đàn ông đầy quyền lực nhất tại Trùng Khánh.

Sự kiện này cũng lộ rõ là “Hệ thống chính trị Trung Quốc là một trong những hệ thống mập mờ nhất trên thế giới sau Bắc Triều Tiên. Một điều chắc chắn là sự kiện này chứng tỏ rằng vấn đề kế thừa vẫn chưa được giải quyết xong và tình thế bên trong vẫn chưa ổn định”.

Theo nhật báo kinh tế Les Echos, sự kiện này cũng giúp cho giới quan sát hiểu rõ phần nào lời kêu gọi cải cách chính trị của Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo đưa ra ngày 14/3/2012. Ông cảnh báo về nguy cơ “thảm kịch lịch sử giống như thời Cách mạng Văn hóa” có thể quay trở lại. Les Echos cho rằng sai lầm của Bạc Hy Lai là đã khiến cho giới truyền thông chú ý đến mình một cách quá lộ liễu qua việc định tìm cách quay về những giá trị cơ bản của chủ nghĩa xã hội và tìm cách đề cao những giá trị thời Mao Trạch Đông.

Nhận định này cũng được báo Le Monde đồng chia sẻ. Dưới danh nghĩa khám phá lại “những giá trị của chủ nghĩa xã hội”, ông Bạc Hy Lai nuôi dưỡng một kiểu “chủ nghĩa Mao ngoại lai”: làm sống lại nhiều vở kịch lớn thời cách mạng huy hoàng và cho hát lại bài hát “Đông phương hồng” tại Trùng Khánh. Tên tuổi của ông xuất hiện hầu như khắp nơi trong làng báo chí đến mức thêu dệt thành một huyền thoại. Ông chính là người đã chỉ ra được một số căn bệnh trầm kha tại Trung Quốc ngày nay: bất công ngày càng tăng, thiếu một Nhà nước pháp quyền và trống vắng về tinh thần. Nói tóm lại, một mô hình phát triển kinh tế – chính trị – xã hội công bằng nhưng dưới sự bảo hộ của nhà nước, một kiểu Nhà nước bảo hộ. Tuy nhiên, mô hình của Bạc Hy Lai lại đối lập với mô hình “tự do” về kinh tế và chính trị của ông Uông Dương tại Quảng Đông, thành phố biển phía Nam của Trung Quốc, một trong những thành phố giàu có nhất và đông dân nhất.

Cũng liên quan đến quan điểm này, Le Figaro có cái nhìn sâu sắc hơn. Nhà bình luận Arnaud De La Grange, trong bài viết đề tựa “Những mưu toan ngay trong lòng quyền lực Trung Quốc” cho rằng bối cảnh của những vụ chạm trán đang diễn ra có thể được diễn giải theo hai khía cạnh chính, tranh giành quyền lực giữa hai phe và quan điểm nhìn về mô hình phát triển kinh tế- chính trị.

Thứ nhất, tính tập đoàn quyền lực mà trung tâm chính là Ban Thường vụ Bộ Chính trị, gồm chín thành viên, thường được mệnh danh là “chín vị hoàng đế”. Vị trí này thường được thông qua bằng thỏa thuận. Tác giả cho rằng, nền chính trị của Trung Quốc không hoàn toàn là một khối nguyên vẹn, mà bao gồm một bên là phe bảo thủ nhất và bên kia là phe cải cách.

Thứ hai, chủ tịch sắp mãn nhiệm nhất thiết phải bảo vệ bằng được những vây cánh quyền lực, khi nhận thức được rằng thế hệ lãnh đạo thứ năm của Trung Quốc sẽ phải lãnh đạo đất nước trong một thời hạn là mười năm, tức là đến tận năm 2022. Giống như ông Giang Trạch Dân, ông Hồ Cẩm Đào cũng phải sắp đặt càng nhiều người của mình vào ngay trong vòng quyền lực cao nhất để có thể giữ được tầm ảnh hưởng.

Theo Arnaud De La Grange, vụ ông Bạc Hy Lai có thể được hiểu theo nhiều cách. Đấy vừa là một cuộc chiến giữa hai phe, một bên là Đoàn Thanh niên Cộng sản và bên kia là “những ông hoàng”. Hay cũng có thể được hiểu là một cuộc chiến giữa “mô hình Trùng Khánh”, thuộc phe bảo thủ và “mô hình Ô Khảm” của những người ủng hộ cải cách. Như vậy, trong trường hợp đầu tiên, đấy sẽ là một cuộc đọ sức của con người vì quyền lực. Trường hợp thứ hai, chính là sự đối đầu giữa hai tầm nhìn về một Trung Quốc cho tương lai.

Đấu đá nội bộ, chính là cú sốc của giới viên chức chống lại phe những ông hoàng. Nghĩa là, một bên là Đoàn Thanh niên Cộng sản, mà lãnh tụ chính là ông Hồ Cẩm Đào. Đấy chính là những người xuất thân từ thành phần trung lưu và được thăng tiến nhờ vào tài năng. Còn phía bên kia là “những ông hoàng” trong đó có ông Tập Cận Bình, là con cháu của những quý tộc đỏ, những người có công lao to lớn trong công cuộc xây dựng đất nước Trung Hoa.

Một học giả uyên thâm về Trung Quốc nhận xét, việc ông Bạc Hy Lai bị gạt ra khỏi cuộc chiến đặt ra vấn đề xem xét lại thỏa thuận đạt được hồi năm rồi, vốn được dựa trên nguyên tắc “quyền lực chia ba”: tức là, ba ghế cho Đoàn Thanh niên Cộng sản, ba ghế cho phe “ông hoàng” trong đó có Bạc Hy Lai và ba ghế cho các nhóm khác. Như vậy, vấn đề còn lại là thỏa thuận để tìm một nhân vật khác để thay thế ông Bạc Hy Lai. Về cơ bản, đấy chính là sự đối lập giữa hai mô hình phát triển kinh tế- chính trị-xã hội giữa một bên là thành phố Trùng Khánh do Bạc Hy Lai làm đại diện và bên kia là tỉnh Quảng Đông của ông Uông Dương.

Mô hình Trùng Khánh gợi lại những giá trị chủ nghĩa Mao, xác lập một chủ nghĩa quân bình và mở cửa kinh tế dưới sự kiểm soát của chính phủ. Trong khi đó, ông Uông Dương, Bí thư tỉnh Quảng Đông, người đã quản lý thành công các cuộc khủng hoảng vừa qua, nhất là vụ “Ô Khảm”, lại chủ trương cần phải mạnh dạn cải cách khi cho rằng nên giảm bớt vai trò của Đảng và nới lỏng hơn xã hội dân sự. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, thì vụ Bạc Hy Lai chứng minh cho thấy “mô hình Trùng Khánh” đã bị phá sản và đã bị gạt ra ngoài cuộc chơi, nó “hé mở một hướng cải cách mới hiện đại hơn mà không quá rẽ sang trái”. Như vậy, “các nhà lãnh đạo Trung Quốc mới sẽ có nhiều quyền tự do hơn để tìm kiếm một sự đồng thuận và thúc đẩy nhanh các biện pháp cải cách”.

Mấy năm gần đây ở Trung Quốc người ta nói và viết không ít về mối nguy của bước ngoặt cánh tả, nhất là liên quan đến những thí nghiệm mà ông Bạc Hy Lai tiến hành tại Trùng Khánh. Một số nhà quan sát cho rằng trong những tuyên cáo lớn tiếng của cánh tả toát lên cố gắng giữ Trung Quốc khỏi lặp lại kịch bản “cuộc cách mạng hoa nhài” tại các nước Ả Rập.

Phe cải cách trong đảng Cộng sản Trung Quốc vừa thể hiện sự quan tâm đến những phát biểu đầy xúc cảm của ông Ôn Gia Bảo, nhưng cũng e ngại rằng sự trì hoãn tiến hành cải cách có thể đưa đảng Cộng sản đến một cuộc khủng hoảng về tính hợp pháp, và thậm chí là đến bước sụp đổ. “Những người tự do” cho rằng chính sự cởi mở rộng lớn sẽ cho phép ngăn chặn thành công các xung đột xã hội, tạo điều kiện cho công dân “xả dồn nén” còn chính quyền sẽ nhận được thông tin thực tế về thực trạng công việc của đất nước. Phái tự do nhìn thấy sự trỗi dậy của tinh thần “cách mạng văn hóa” ở sự tập trung quyền lực quá độ, khăng khăng nhấn mạnh đến giáo dục ý thức hệ và xiết chặt kiểm soát với các phương tiện truyền thông.

Một nguyên cớ quan trọng làm tăng hoạt tính của cánh tả là sự phân hóa xã hội ngày càng rõ trong cộng đồng dân cư Trung Quốc. Hiện có những lực lượng chính trị và bộ phận quần chúng, mà trên nền tảng đó kích động cảm xúc của cánh tả, khiến họ thiên về xu hướng lôi ra quảng bá những khẩu hiệu của một thời đại đã qua – thời đại Cách mạng Văn hóa. Điều đó làm kinh động vì một phần của kịch bản chính trị xưa, vốn ngay cả trong thời đại Cách mạng Văn hóa cũng đã là hoàn toàn không thể chấp nhận được đối với con đường phát triển. Một bước ngoặt cánh tả như thế, trong triển vọng thành công của nó, có thể đưa đất nước Trung Hoa lùi trở lại mấy thập kỷ về trước.

Liệu những nhân vật chủ trương cải cách có tận dụng được lợi thế từ chiến thắng tạm thời này hay không, thời gian sẽ cho thấy. Hiện tại vẫn chưa rõ, tiếp sau vụ sa thải Bạc Hy Lai có phải sẽ là động thái tái cơ cấu nhân sự tổng thể hay không. Tuy nhiên, có thể thấy rõ rằng trước ngưỡng cửa Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc, sự bùng phát cuộc đấu chính trị nội bộ là điều không tránh khỏi. Cuộc tranh chấp giữa phái tả và phái hữu, hiển nhiên ảnh hưởng đến tiến trình chuyển giao thế hệ trong ban lãnh đạo Trung Quốc, sẽ bắt đầu vào mùa thu này với Đại hội đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ 18.

Mấy thập kỷ sau khi ông từ trần, Mao Trạch Đông vẫn tiếp tục là thần tượng qui tụ bao nhiêu tình cảm nóng bỏng. Đối với phái tự do, Mao là biểu tượng của một nước Trung Hoa mà hôm nay người ta cần nói lời từ giã. Đối với phái cánh tả, lãnh tụ dân tộc chủ nghĩa Mao Trạch Đông không chỉ là một nhân vật lịch sử cao cả, mà còn là biểu tượng kỳ vĩ. Biểu tượng của cuộc đối đầu chống lại sự xâm lăng của lối sống phương Tây đang muốn phá hoại những giá trị truyền thống. Biểu tượng cho nguyên lý rằng dù trong một thế giới toàn cầu hóa thì Trung Quốc vẫn cần phải giữ được bản sắc riêng của mình.

Cuộc tranh cãi ý thức hệ phản ánh sự kiếm tìm của Trung Quốc để giành lấy chỗ đứng xứng đáng của mình trên thế giới và mô hình cấu trúc xã hội riêng của Trung Quốc. Như đang thấy, thế hệ các nhà lãnh đạo tương lai sẽ phải có nghệ thuật khéo léo linh hoạt để dàn xếp giữa các phe phái khác nhau nhằm giữ cho cộng đồng tránh khỏi “cuộc hỗn mang vĩ đại”.

 

Vụ Bạc Hy Lai : Phải chăng ban lãnh đạo tương lai sợ bị cản đường?

Theo đánh giá của tạp chí “Tin Trung Hoa”, đây là sự kiện chính trị bi đát nhất kể từ khi Trần Lương Vũ, Bí thư thành ủy Thượng Hải, bị phế truất vào năm 2006. Cũng như Bạc Hy Lai, Trần Lương Vũ lúc đó cũng là ủy viên Bộ chính trị. Cũng như lần này, vụ bê bối Thượng Hải đã nổ ra trước thềm Đại hội lần thứ 17 Đảng cộng sản Trung Quốc.

Bị cáo buộc tham nhũng, gian lận và lạm quyền, Bí thư thành ủy Thượng Hải bị kết án 18 năm tù vào tháng 4/2008. Nhưng ai cũng biết rằng ngoài những khoản thu nhập trái phép có được từ buôn bán đất đai mà ông để cho người nhà và bạn bè làm, nhân vật thuộc phái Giang Trạch Dân này còn phản đối trực diện tư tưởng của êkíp Hồ Cẩm Đào-Ôn Gia Bảo cầm quyền từ năm 2002.

Từ khi nổ ra vụ Trùng Khánh, tin đồn về Bạc Hy Lai được đăng tải đầy trên các trang mạng ở Trung Quốc, cộng với những câu chuyện đầy tranh cãi về sự nghiệp của một con người trong 20 năm qua khi còn ở Liêu Ninh và Đại Liên, nơi thành tích của Bạc Hy Lai với tư cách là thị trưởng rồi Bí thư tỉnh ủy, được đánh giá theo nhiều cách khác nhau. Người thích phong cách của ông, cho rằng ông làm việc có hiệu quả, là người dễ chịu và có tài diễn thuyết. Người không thích ông, trái lại, coi ông là một chính trị gia thấp hèn, tính cách hời hợt, có năng khiếu để tỏ ra như vậy hơn là để làm việc một cách thực chất hơn. Cũng có người đánh giá ông là kẻ cơ hội và thích tự khuếch trương mình.

Thêm vào đó là những lời cáo buộc hiểm độc vô liêm sỉ trong cuộc chiến chống giáo phái Pháp luân công, cho đến nay vẫn còn rất nặng nề với những lời đồn đại về các vụ ám sát để lấy nội tạng người để ghép.

Năm 2004, trong khi bị cáo buộc tại Canađa vì tội chống lại loài người, Bạc Hy Lai, lúc đó là Bộ trưởng Thương mại, thậm chí bị rút khỏi thành phần đoàn của Ngô Nghi thăm chính thức Canađa.

Tại Trùng Khánh, nơi ông làm Bí thư thành ủy từ năm 2007, sau khi làm Bộ trưởng Thương mại trong 3 năm, chiến dịch chống tham nhũng được tuyên truyền rầm rộ, với những biện pháp vội vàng chống maphia được dư luận quan tâm, song cũng gây ra nghi ngại và ghen tức. Đảng cộng sản Trung Quốc, vốn không thích những gì quá lộ liễu, nói chung vẫn tỏ ra bình thản và dè dặt trước bầu không khí sôi sục do cách làm không hề mặc cảm của Bạc Hy Lai gây ra, trong khi ông trở thành sao trên báo chí quốc tế.

Tuy đạt được những kết quả không thể phủ nhận – với 3.000 vụ bắt người, trong đó có 87 viên chức tòa thị chính thành phố, cộng với 9 vụ kết án tử hình – song phương thức đôi khi tàn bạo và thẳng thừng cộng với hành vi mớm cung và gây sức ép với luật sư, luôn tìm kiếm sự ủng hộ của dân chúng bằng hồi tưởng cách mạng, điều này đã khiến ban lãnh đạo tối cao phật ý và phản ứng trước việc quay lại sử dụng tư tưởng Maoít mang tính mỵ dân.

 

Bất đồng về chính trị

Sẽ là chưa đủ nếu nói rằng êkíp cầm quyền, với phong cách kín đáo, khiêm nhường và có phần kiềm chế gò bó, không đánh giá cao cách thức tuyên truyền của Bạc Hy Lai, người dường như sử dụng truyền thông để khuếch trương hình ảnh của mình và thúc ép Đảng để được vào Thường vụ Bộ chính trị tại Đại hội lần thứ 18. Đặc biệt, “cuộc thử nghiệm Trùng Khánh”, vốn mang dấu ấn nặng nề của nhãn quan xã hội cực đoan, được nhiều người đánh giá là “bước lùi” đến mức nguy hiểm, hơn nữa lại được hỗ trợ bằng chuẩn mực hướng về Mao Trạch Đông, nhân vật mà Đảng cộng sản không muốn nhắc lại nhiều, gây ra phản ứng tiêu cực mạnh mẽ trong giới lãnh đạo.

Ôn Gia Bảo, người năm 2007 từng phản đối việc bổ nhiệm Bạc Hy Lai vào chức Phó Thủ tướng, cách đây vài tháng lên tiếng phê phán phong trào Maoít mới có nguy cơ gây ra cuộc “Cách mạng văn hóa mới”. Cuối tháng Tám 2011, tại một cuộc hội thảo, một số trí thức quá mệt mỏi trước tiến độ cải cách gần như ngưng trệ, đã phê phán kịch liệt “bước lùi” trong các chuẩn mực Maoít. Sự kiện này được coi là dấu hiệu báo trước những chấn động sẽ xảy ra.

Biểu tượng bi đát nhất của những cuộc tranh cãi phê phán phong cách của Bí thư thành ủy Trùng Khánh, người nhắc lại cuộc Cách mạng văn hóa, là cuộc gặp gỡ ngày 5/3 vừa qua tại Quốc hội giữa một Bạc Hy Lai đã co vòi và bên kia là Đặng Phác Phương, người con trai bị liệt hai chân của Đặng Tiểu Bình phải ngồi xe lăn, sau khi bị Hồng vệ binh đẩy từ cửa sổ tầng ba một ngôi nhà trong Trường đại học Bắc Kinh xuống, vào năm 1968.

Đúng là Đảng cộng sản Trung Quốc vẫn trân trọng những kỷ niệm về Mao, người cứu vớt nước Trung Quốc tủi nhục, song phần lớn đảng viên hiện nay cương quyết chống lại những bước đi sai lệch cực đoan của chủ nghĩa Maoít. Đồng thời, các trí thức theo trường phái tự do tỏ ý lo ngại trước quy mô của phong trào hồi tưởng chủ nghĩa Maoít được ủng hộ bởi một đám đông những người bất mãn bị kích động trước những suy đồi đạo đức trong thời hiện đại hóa, trong khi ở đây đó, một số người thậm chí còn thận trọng chủ trương đặt lại vấn đề đối với tư tưởng Đặng Tiểu Bình.

 

Một “phần tử tự do” tham vọng và nguy hiểm

Là nhân vật sinh ra từ cuộc tranh cãi truyền thống giữa phái cải cách và phái bảo thủ, là người chơi một bản nhạc vừa được lòng dân chúng vừa độc đáo, nhưng không ăn nhập với dòng nhạc tuyền thống, Bạc Hy Lai tạo cảm giác ông là một “phần tử tự do” với phong thái, phong cách và phương pháp hoàn toàn đối lập với đòi hỏi phải kín đáo và thỏa hiệp. Tệ hơn nữa, tham vọng mạnh mẽ của ông khiến người khác nghi ngờ lòng trung thành của ông trong trường hợp xảy ra khủng hoảng nội bộ, đến mức một số người nghĩ rằng cơn khát quyền lực cá nhân của Bạc Hy Lai khiến ông không thể không chơi trò của riêng mình.

Năm 2007, theo một bức điện của Lãnh sự quán Mỹ tại Thượng Hải được Wikileaks tiết lộ, Thủ tướng Ôn Gia Bảo phản đối việc bổ nhiệm Bạc Hy Lai vào chức Phó Thủ tướng với lý do ông này nhiều lần bị cáo buộc tại Mỹ, Canađa, Anh, Tây Ban Nha, Hàn Quốc, Hà Lan, Nga, Rumani và Ba Lan vì ngược đãi thành viên giáo phái Pháp luân công. Những lời cáo buộc trên nói đến chuyện hãm hiếp tập thể, tra tấn và lấy nội tạng của một số thành viên giáo phái này lúc họ còn sống. Các vụ ngược đãi thành viên giáo phái Pháp luân công được Bạc Hy Lai bảo lãnh được đăng tải trong một bài báo của tờ “Epoch Times”.

 

Thăng tiến chính trị không rõ ràng

Bức điện trên, đồng thời được đăng tải trên “China Uncensored”, cũng nói đến một tiết lộ ngày 9/11/2007 của Luo Yi, đại diện Trung Quốc tại nhóm Carlyle, khẳng định việc điều động Bạc Hy Lai đến Trùng Khánh có thể là lần chuyển công tác cuối cùng và đánh dấu đoạn kết sự nghiệp chính trị của ông. Đối với Ôn Gia Bảo, đúng là nguy hiểm nếu bổ nhiệm một nhân vật bị quốc tế xoi xét nhiều như vậy.

“China Uncensored” cũng nói đến một bài báo đăng trên mạng Aboluo của Trung Quốc – hiện nay không còn tồn tại – tiết lộ mối liên hệ giữa Bạc Nhất Ba, cha của Bạc Hy Lai, và Giang Trạch Dân cũng như cuộc chiến tranh giành quyền lực giữa Kiều Thạch và Giang Trạch Dân xung quang việc bổ nhiệm Bạc Hy Lai.

Sau năm 1989, trong khi phái bảo thủ nắm quyền ở Bắc Kinh, Kiều Thạch, thuộc phái cải cách và xuất thân từ gia đình có mối quan hệ xa với Tưởng Giới Thạch, ủy viên thường vụ Bộ chính trị và Chủ tịch Quốc hội, bị Bạc Nhất Ba loại khỏi quyền lực vì quá tuổi để đưa Giang Trạch Dân lên và ông này hứa hẹn, để đổi lại, sẽ ủng hộ Bạc Hy Lai.

Sự câu kết giữa Giang Trạch Dân và Bạc Nhất Ba và Bạc Hy Lai càng chặt chẽ hơn khi, vào năm 1995, Bạc Nhất Ba giúp Giang Trạch Dân, lúc đó là Tổng bí thư, loại bỏ Thị trưởng Bắc Kinh là Trần Hy Đồng. Trong một bức thư gửi Đặng Tiểu Bình, Trần Hy Đồng tiết lộ cha của Giang Trạch Dân trước đây từng cộng tác với quân Nhật trong chiến tranh.

Như vậy, có thể giải thích được thái độ khoan dung của Đảng đối với cách hành xử không đúng của các con trai khác của Bạc Nhất Ba, liên quan đến các hành vi buôn lậu ma túy và tham nhũng. Còn Bạc Hy Lai được bổ nhiệm làm Phó Thống đốc Liêu Ninh năm 1998 khi mới 49 tuổi, ít ngày sau khi được bổ nhiệm lần thứ hai làm Thị trưởng Đại Liên. Một năm sau, ông không vào được Ban chấp hành trung ương và chỉ đạt được mục đích này vào năm 2004, khi đang làm Bộ trưởng Thương mại.

 

Ai muốn tiêu diệt Bạc Hy Lai ?

Một bài phân tích trên Đài châu Á tự do xác định Bạc Hy Lai có tới 7 kẻ thù, trong đó có 4 là ủy viên thường vụ Bộ chính trị và một là ủy viên Bộ chính trị, cộng với Giang Trạch Dân và Tăng Khánh Hồng.

Các đối thủ hàng đầu của Bạc Hy Lai có thể là hai người tiền nhiệm của ông ở thành phố tự trị Trùng Khánh là Hạ Quốc Cường và Uông Dương, những người có thành tích dường như quá lu mờ so với chiến dịch đàn áp và tuyên truyền ồn ào chống maphia do Bạc Hy Lai phát động vào năm 2008. Uông Dương, hiện là Bí thư tỉnh ủy Quảng Đông và ủy viên Bộ chính trị, không có lý do gì để tấn công Bạc Hy Lai, song trái lại, Hạ Quốc Cường, ủy viên thường vụ Bộ chính trị, người đứng đầu Ủy ban kỷ luật đầy quyền lực của Đảng, lại là người ở vào vị trí lý tưởng để làm việc này.

Hai ủy viên thường vụ Bộ chính trị khác là Chủ tịch tương lai Tập Cận Bình và Thủ tướng tương lai Lý Khắc Cường có thể cho rằng những hành động mỵ dân của một Bí thư thành ủy, được giới truyền thông nhắc đến nhiều và có sức thuyết phục, lại đang ứng cử vào một ghế thường vụ Bộ chính trị, có thể sẽ đe dọa quyền lực của họ và thậm chí có nguy cơ quấy nhiễu trên con đường họ tiến lên đỉnh cao quyền lực.

Còn Ôn Gia Bảo, hiện là ủy viên thường vụ Bộ chính trị, là đối thủ công khai của Bạc Hy Lai. Ôn Gia Bảo khẳng định hiện nay có hai khuynh hướng ngăn cản việc thể hiện chân lý ở Trung Quốc: di sản của chế độ phong kiến và liều thuốc độc của cuộc cách mạng văn hóa. Dự án chính trị của Bạc Hy Lai quả thực hoàn toàn đi ngược lại dự án của phong trào cải cách mà Ôn Gia Bảo không ngớt lời ca ngợi.

Ngoài số kẻ thù trực tiếp này, Đài phát thanh châu Á tự do còn liệt kê thêm Tăng Khánh Hồng, người từng là một trong những người ủng hộ nhiệt thành nhất việc bổ nhiệm Tập Cận Bình vào năm 2007, và Giang Trạch Dân, người có thể muốn trả thù vì sức ép mà Bạc Nhất Ba, cha của Bạc Hy Lai, buộc ông phải chịu từ năm 1995 và gần như đến lúc ông chết vào năm 2007.

Trong bối cảnh đó, các đồng minh của Bạc Hy Lai là Giả Khánh Lâm, Lý Trường Xuân, Chu Vĩnh Khang và Ngô Bang Quốc, những người đứng ra bảo vệ cuộc thử nghiệm chính trị của Bạc Hy Lai ở Trùng Khánh, đành chịu bó tay. Chỉ có Chu Vính Khang, với tư cách là người phụ trách các vấn đề chính trị và pháp lý của Đảng và cũng là người đã biến Bạc Hy Lai thành người kế nhiệm tiềm tàng của mình, dường như có hành động can thiệp. Một nguồn tin của Lãnh sự quán Mỹ tại Trùng Khánh cho biết sau vụ Vương Lập Quân định đào tẩu ngày 8/2, Chu Vĩnh Khang dường như đã trực tiếp nắm quyền kiểm soát bộ máy an ninh ở Trùng Khánh để tránh đẩy các cuộc điều tra đi quá xa.

Dẫu sao, vụ Bạc Hy Lai này cũng làm tổn hại nghiêm trọng tới hình ảnh lý tưởng mà Đảng cộng sản Trung Quốc muốn để cho thế giới thấy về một cuộc chuyển giao êm thấm, có trật tự và không có gì bất ngờ.

Dưới tiêu đề “Ở Bắc Kinh, cuộc ẩu đả trong đảng Cộng sản Trung Quốc (hồi hai)”, báo Le Monde bình luận:

Hồi một của bộ phim dài nhiều tập về nội tình chính trị Trung Quốc nổi bật với biến cố Vương Lập Quân chạy vào xin tỵ nạn tại lãnh sự quán Hoa Kỳ ở Trùng Khánh, rồi bị chính quyền bắt đi.

Hồi hai của bộ phim là vài tuần sau đó, Bạc Hy Lai, ủy viên Bộ Chính trị, một trong những ngôi sao trên chính trường Trung Quốc, có khả năng vào được nhóm 9 nhân vật có thế lực nhất trong đảng, bị cách chức.

Trùm cảnh sát Trùng Khánh đã tiết lộ điều gì với các nhà ngoại giao Hoa Kỳ, và đã khai báo những gì với chính quyền? Thông báo chính thức của Bắc Kinh không nói rõ vì sao ông Bạc Hy Lai bị phế truất.

Trong khi hơn một tỷ người Trung Quốc chờ đợi những lời giải thích đầu tiên từ phía Bắc Kinh, nhiều bình luận xuất hiện trên các trang mạng và báo chí nước ngoài. Việc phế truất Bạc Hy Lai không diễn ra đơn giản, mà có nhiều động thái căng thẳng trong nội bộ lãnh đạo Trung Quốc, như nhận định của bà Valérie Niquet (làm việc tại Quỹ Nghiên cứu Chiến lược). Tờ Financial Times (ngày 22/03) điểm lại tin đồn có mưu toan đảo chính. Trong khi đó, Luân Đôn đòi mở lại cuộc điều tra để làm sáng tỏ về trường hợp tử vong của một nhà tư vấn người Anh, có quan hệ thân thiết với gia đình Bạc Hy Lai.

Le Monde nhận định, việc Bạc Hy Lai bị thanh trừng đụng đến cả một nhóm quyền lực trong đảng Cộng sản. Đằng sau Bạc Hy Lai là nhiều doanh nghiệp lớn của khu vực nhà nước (chiếm tới hơn 60% GDP). Theo quan điểm của nhóm bảo thủ, việc thay đổi mô hình kinh tế này sẽ để lại nhiều nguy cơ về chính trị.

Ngược lại, theo phái cải cách việc không cải tổ mô hình kinh tế sẽ khiến độc quyền của đảng bị lung lay, như lời cảnh báo của Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo mới đây. Trong các phát biểu với báo giới, ông Ôn Gia Bảo đã nhấn mạnh đến nguy cơ xảy ra một cuộc “cách mạng văn hóa theo kiểu Mao”, nếu không có các cải cách. Bạc Hy Lai đã từng được coi là một lãnh đạo theo chủ thuyết Maoít. Không lâu sau lời phát biểu của Thủ tướng Ôn, người đứng đầu Trùng Khánh bị hạ bệ. Le Monde nhận định: Đây là một khúc quanh quan trọng đầu tiên trong bộ phim chính trị – trinh thám nhiều tập về những đấu đá trong nội bộ của triều đình Bắc Kinh.

Điều này hoàn toàn ngược lại với hình dung của rất nhiều người Trung Quốc trong những năm gần đây, những tưởng rằng quốc gia này đã tìm ra được một “cơ chế chuyển giao quyền lực trong hòa bình”. Chuyên gia Valérie Niquet thậm chí còn cho rằng, trong bộ phim nhiều tập này, biến cố vừa xẩy ra là một “trận đánh có tính quyết định” giữa các phe nhóm nhằm kiểm soát quyền lực trong đảng.

Vì sao Đảng Cộng sản Trung Quốc mạnh tay trong vụ Bạc Hy Lai?

Theo mạng “Đa Chiều”, Hồng Công, ngày 21/3, nền chính trị hiện nay của Trung Quốc đang trong cơn phong ba.

Bạc Hy Lai bị cách chức, báo chí Trùng Khánh đột nhiên đăng tải tuyên bố Đảng ủy, chính quyền và các cơ quan quan trọng của Trùng Khánh nhất trí biểu thị kiên trì ủng hộ quyết định của Trung ương, “trung thành” nhất trí cao độ với Trung ương Đảng về mặt tư tưởng, chính trị và hành động… Thị trưởng Trùng Khánh Hoàng Kỳ Phàm còn mở hội nghị yêu cầu coi trọng cao độ và làm tốt công tác an ninh, “đề phòng nghiêm ngặt phát sinh các sự kiện chính trị

– Xã hội”. Việc nhiều lần nhấn mạnh cần đề phòng sự bất ổn xã hội đã cho thấy Trung ương Đảng đang cảnh giác cao độ với các động thái bất thường, đồng thời cho thấy những ảnh hưởng và xung đột tiềm tàng từ việc Bạc Hy Lai bị miễn chức Bí thư Thành ủy Trùng Khánh.

Tờ “Thời báo Tài chính” của Anh dẫn lời chuyên gia am hiểu tình hình chính trị Trung Quốc cho biết, việc Bạc Hy Lai bị miễn chức có thể tác động đến chính trường tương đương với đợt “phong ba” cách đây 23 năm.

Nói như vậy có vẻ đánh giá hơi quá cao vị trí và sức ảnh hưởng của Bạc Hy Lai, song nếu lấy khoảng thời gian gần 20 năm trở lại đây, lần thay đổi lãnh đạo Trùng Khánh hết sức bất ngờ này rõ ràng cho thấy đội ngũ lãnh đạo cấp cao Trung Quốc lần đầu tiên thể hiện rõ sự bất đồng xung quanh đường lối phát triển đất nước.

Mặc dù trước khi xảy ra chuyện, Bạc Hy Lai cũng công khai bày tỏ ủng hộ đường lối của Trung ương, song rõ ràng Bạc Hy Lai (với việc lấy “hát bài ca Đỏ và trấn áp tệ nạn” làm tiêu chí) có chỗ khá cực tả với con đường cải cách mở cửa của Trung ương. Nếu như nói rằng tình trạng này trước đây chỉ được nói tới chung chung, không bị chỉ đích danh, thì trong cuộc họp báo sau kỳ họp lưỡng hội vừa qua, khi trả lời về sự kiện Vương Lập Quân, Thủ tướng Ôn Gia Bảo hai lần đề cập tới “Nghị quyết về một số vấn đề lịch sử của Đảng từ khi thành lập nước” – một văn kiện quan trong tổng kết bài học cách mạng Văn hóa, “vấn đề đường lối” (của Trùng Khánh) gần như đã bị Ôn Gia Bảo chỉ rõ.

Phải thừa nhận rằng không phải tất cả cách làm của Trùng Khánh đều xung đột với chính sách mở cửa, nhưng cách thức tuyên truyền của mô hình này trong vài năm qua thực sự đã phát đi tín hiệu chính trị không hoàn toàn đồng điệu với chính sách hiện nay. Trên thực tế, cuối năm ngoái, Trùng Khánh đã bắt đầu “chuyển mình chính trị”, nhưng có lẽ do trước đó đã làm quá mạnh mẽ nên sau khó thu tay lại. Cuối cùng, sự kiện Vương Lập Quân đã khiến tiền đồ chính trị của Bạc Hy Lại đổ bể.

Sau sự kiện Vương Lập Quân, thứ trưởng Bộ ngoại giao Thôi Thiên Khải đã gọi đó là “sự kiện đơn lẻ”, cách nói này được tiếp tục cho tới khi “lưỡng hội” khai mạc vào tháng 3, nhưng cuối cùng Bạc Hy Lai hạ đài trong chớp mắt, nhiều người đoán sự xoay chuyển đột ngột này là do lãnh đạo thành phố Trùng Khánh tự ý làm lộ thông tin ra ngoài, hơn nữa có lời nói gián tiếp uy hiếp lãnh đạo Trung ương đi Trùng Khánh thị sát, lộ ra khuynh hướng không phục tùng Trung ương.

Một khi đã vượt qua giới hạn này sẽ là điều không thể chấp nhận được nữa.

Qua đợt sóng gió chính trị này, một lần nữa khẳng định con đường cải cách mở cửa của Trung Quốc, loại bỏ những nhân tố mang tính không xác định trên con đường phát triển đất nước, có thể nói là một việc tốt cho sự phát triển lâu dài của Trung Quốc và Đại hội 18 diễn ra thuận lợi. “Mô hình Trùng Khánh” và “mô hình Quảng Đông” là hai mô hình phát triển khác nhau thường được đưa ra để so sánh. Cho đến nay, cùng với việc Bạc Hy Lai bị cách chức, có người cho rằng, đó cũng là sự cáo chung của “mô hình Trùng Khánh”, sẽ đi theo một con đường cải cách hiện đại hóa hơn, chứ không phải là quá độ tả khuynh. Nhưng cũng có người phân tích rằng, mô hình Trùng Khánh không đơn thuần là “hát bài ca Đỏ và trấn áp tệ nạn”, việc Bạc Hy Lai bị cách chức chỉ là kết thúc của “mô hình Bạc Hy Lai” chứ “mô hình Trùng Khánh” chưa phải đã bị phủ định hoàn toàn, đặc biệt về các biện pháp cụ thể như cải cách hộ khẩu, xây dựng nhà an sinh xã hội thì Trùng Khánh thực sự vẫn có những điểm đáng được khen ngợi. Phủ định “mô hình Trùng Khánh” một cách đơn giản cũng giống như khẳng định nó một cách đơn giản đều là thiếu sự suy nghĩ sâu sắc chín chắn”.

Học giả Tiêu Tân của trường Đại học Trung Sơn phân tích đặc trưng của hai mô hình này: sự khác biệt giữa mô hình Trùng Khánh và mô hình Quảng Đông nằm ở chính sự điều phối khác nhau của hai cơ chế quản lý điều hành, hướng đi của người đứng đầu khác nhau. Cả hai đều nhằm phá bỏ tình trạng lùng bùng hiện nay, nhưng mô hình Trùng Khánh tăng cường cơ chế quản lý của “đại chính phủ”. Mấy năm qua, các chính sách mà Trùng Khánh thực hiện như “hát bài ca Đỏ và trấn áp tệ nạn”, chính quyền nỗ lực thúc đẩy việc nông dân lên thành phố, nỗ lực xây dựng nhà an sinh xã hội… đều đi theo phương hướng này.

Ngược lại, mô hình Quảng Đông lại hướng tới thị trường và xã hội tự quản lý. Mấy năm qua, các nơi ở Quảng Đông đều tiến hành cải cách rộng rãi ở các mức độ khác nhau, bao gồm công khai hóa ngân sách của chính quyền Quảng Đông, hỏi đáp chính quyền trực tuyến ở Hà Nguyên và Huệ Đức, thí điểm dân chủ trong đảng ở Thâm Quyến và vấn đề “đa nguyên cùng trị” trong quản lý xã hội mà Quảng Đông mới đưa ra gần đây nhất. Những điều này đã tạo nên “mô hình Quảng Đông”.

Cũng có thể nói rằng mô hình Trùng Khánh và mô hình Quảng Đông đều có ý đưa ra câu trả lời cho sự căng thẳng bên trong cơ chế hỗn hợp hiện nay. Điều khác biệt ở chỗ, mô hình Trùng Khánh chuẩn bị thông qua việc quay lại phần nào cơ chế trước đây để hóa giải xung đột xã hội hiện nay; trong khi mô hình Quảng Đông lại thúc đẩy sự biến đổi chế độ nhằm đáp ứng thị trường và sự phát triển của xã hội thị dân.

Hai mô hình này, cái nào tốt, cái nào xấu? Mỗi người có cách nhìn nhận khác nhau. Đối với mô hình Trùng Khánh, mô hình Quảng Đông, thậm chí có thể có mô hình khác chưa được tổng kết lại, không thể phủ nhận toàn bộ sau một biến động nhỏ. Cho dù thế nào thì cuộc cạnh tranh này bản thân nó là việc làm tốt, nó giúp cho sự phát triển các phương án tốt để giải quyết các vấn đề hiện nay của Trung Quốc. Trùng Khánh không nên bị chôn vùi

Ai cũng biết, Trùng Khánh là thành phố trực thuộc Trung ương mấy năm gần đây phát triển khá nhanh, tuy Đảng nhấn mạnh đó là kết quả của sự lãnh đạo đúng đắn của Trung ương, song rõ ràng những thành quả trên không thể tách rời vai trò lãnh đạo Trùng Khánh của Bạc Hy Lai. Trước đây, Bạc Hy Lai đưa ra “5 điều Trùng Khánh” (rừng rậm, thông suốt, bình an, sức khỏe, ở rẻ) để đặt mục tiêu cho năm 2020, song nay Trùng Khánh “đổi chủ”, theo tư duy chung của Trung Quốc “đổi người tức đổi phương thức phát triển”, liệu phương thức xây dựng Trùng Khánh mà Bạc Hy Lai đã định ra, như “5 điều Trùng Khánh”, liệu có bị dừng lại hay không? Đây là vấn đề đáng được theo dõi./.

(Còn nữa, kỳ sau đăng tiếp)

Nguồn: TTXVN

 

 

 
%d bloggers like this: