Lưu trữ | 8:15 Chiều

KHI ĐẢNG LÃNH ĐẠO TỰ ĐẶT MÌNH RA NGOÀI PHÁP LUẬT – BS

27 Th10

Người Lót Gạch

KHI ĐẢNG LÃNH ĐẠO TỰ ĐẶT MÌNH RA NGOÀI PHÁP LUẬT

Hồ ngọc Nhuận

Để trị vì trên thiên hạ theo chế độ gọi là dân chủ xã hội chủ nghĩa, Đảng Cộng sản Việt Nam đã đặt ra một Hiến Pháp, với một số nguyên tắc và các định chế để thi hành Hiến Pháp. Như là Quốc Hội để làm luật, Chánh phủ để thi hành luật, hay hệ thống Tòa án  để xử án theo luật,v.v…Dưới khẩu hiệu của mọi nền dân chủ đứng đắn…“của dân, do dân, vì dân”.

Và tất cả mọi người, từ đứa bé mới đẻ phải làm khai sanh, tới người bộ hành phải đi bên phải, tới cụ già xuống lổ phải có giấy chứng tử… Tức sống, hay làm, hay không làm, đều phải theo luật. Ai không theo những cái “luật” đó  thì phải chịu chế tài. Làm ra hay hành xử chế tài cũng phải theo luật.

Ở nhiều nước dân chủ người ta gọi đó là chế độ Nhà Nước Pháp Quyền. Nghĩa là luật pháp là trên hết, mọi người phải tuân theo, không trừ ai (thượng tôn pháp luật). Tất cả các cơ quan quyền lực, từ làm luật, thi hành luật tới kiểm sát luật đều phải độc lập với nhau. Người ta gọi đó là “tam quyền phân lập”, mà Quốc Hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất  thay dân để làm luật, để thiết chế chế tài các định chế khác, cả người đứng đầu nhà nước. Trường hợp nào Quốc Hội không quyết, không duyệt thì phải trưng cầu ý dân. Báo chí quốc tế loan tin hằng ngày, nơi nầy nơi khác, tổng thống nầy, thủ tướng khác vi phạm luật pháp phải ra tòa hay từ chức là vì vậy, là vì mọi người phải tuân hành luật pháp. Cựu Thủ tướng Berlusconi nổi tiếng trùm thiên hạ của nước Ý cũng vừa phải ra tòa lãnh án 4 năm tù là vì nguyên tắc “luật pháp là trên hết”.

Ở Việt Nam cũng vậy, mà không phải vậy… Cũng vậy, là trong dân từ con đỏ cho tới cụ già dân đen nói chung là phải theo luật, từ nội dung câu chữ, cho tới hình thức trình tự, thủ tục. Nhưng không phải vậy, vì còn phải chờ một “nấc”, tuy phụ mà không phụ, là “nấc chỉ đạo của đảng”. Và còn nhiều “nấc” phụ khác nữa, tùy nhiều thế lực. Còn trong Đảng thì cũng vậy mà không phải vậy. Cũng vậy là vì cũng mấy cái tòa án nhân dân đó xử đảng viên thôi, nhưng không phải vậy là vì còn có cái gọi là xử lý nội bộ. Thường là  phải xử nội bộ xong mới tới xử thường, có khi còn phải “xin phép” cấp trên trong Đảng rồi mới được xử ngoài tòa án nhân dân. Mà khi xử ở tòa án nhân dân, nếu cùng chung tội, thì  đảng viên xử khác, dân thường, được coi là công dân loại hai, thì xử khác. Đảng viên, là công dân loại một, thì  thường là án treo, hoặc án nhẹ, bởi vốn bị đám công dân hạng hai cám dỗ làm bậy, cho ăn kẹo độc bọc đường, nói theo lời một cố Tổng Bí thư của Đảng. Không phải vậy còn vì đảng viên, tuy cùng là công dân loại một, nhưng cũng có nhiều cấp, nhiều hạng. Có số ít  đảng viên ưa nói ngay, nói thẳng thì thuộc một loại khác nữa. Ngay cả các đại biểu Quốc Hội  được gọi là đại biểu của dân thì ít ra cũng có hai hạng: hạng có chức vụ cao trong hệ  thống chuyên chính, đứng đầu các tỉnh, thường là làm trưởng đoàn đại biểu, và hạng đại biểu trơn không được phát biểu “linh tinh”, hoặc phải phát biểu theo… đại biểu trưởng đoàn.

Sở dĩ ở Việt Nam có tình trạng “cũng vậy mà không phải vậy”, là  vì ngoài các định chế dân chủ hiến định mà các nước dân chủ đều có, Việt Nam còn có định chế Một Đảng Duy Nhất Lãnh Đạo Tuyệt  Đối Toàn Diện, với điều 4 được ghi trong Hiến Pháp. Cũng vậy mà không phải vậy, vì Đảng vận hành lãnh đạo  không như  các định chế khác. Các định chế khác  đều có luật để triển khai hình thành và hoạt động. Tức là trong khuôn khổ của luật pháp. Còn Đảng lãnh đạo thì không cần luật hóa, hay thể chế hóa để hoạt động lãnh đạo. Mà chỉ cần có điều 4 Hiến Pháp là đủ. Để lãnh đạo tuyệt đối toàn diện, toàn đảng, toàn nước, toàn dân. Vì chủ nghĩa, hay  đường lối, chủ trương của Đảng là vô địch. Nghị quyết của Đảng là phải  học. Học chớ không phải thảo luận. Lại còn phải chia ra nhiều cấp, nhiều vòng để học.

Thỉnh thoảng cũng có người kiến nghị thể chế hóa điều 4 Hiến Pháp, để người dân đen biết Đảng “lãnh đạo tuyệt đối và toàn diện” là như thế nào. Nhưng Đảng chỉ cười cho số ít người còn “yếu đức tin”. Và như ngầm nói: “Hiến Pháp còn bao nhiêu điều chỉ ghi để đó, sao không kiến nghị thể chế hóa? Nhất là về quyền làm dân, quyền con người. Điều nào được để nguyên không thể chế hóa  tức đã  được coi là “toàn diện tuyệt đối” như Điều 4 của  Đảng, với Đảng rồi, còn kiến với nghị cái gì nữa? Có những điều đã thể chế hóa rồi đó, như cái Quốc Hội, cái Tòa án, hay  như cái Mặt Trận Tổ Quốc cũng có luật rồi đó, mà có phải là đã tốt hết đâu. Lại cứ phải thêm luật nầy luật nọ để điều chỉnh. Hay như cái quyền tự do ngôn luận, báo chí đó, nó đã được thể chế hóa mấy lần rồi, mà…rốt lại báo chí là cái gì, là của ai, nếu không là của Đảng? Còn các nhà báo thì nằm trong tay ai? Và báo chí thì mặc áo có… qua khỏi đầu Đảng được không? Chỉ tốn công, tốn của để làm luật”.

Đảng phái ở các nước dân chủ, từ đảng cầm quyền đến  đảng đối lập đều có luật chi phối và răm rắp tuân theo luật, vì dân chủ ở đó là loại “dân chủ trơn”. Còn ở Việt Nam thì là “dân chủ xã hội chủ nghĩa triệu lần hơn”. Cho nên mãi mãi cho tới muôn đời, dù nền dân chủ khắp nơi có phát triển tới trời, thì ở đây cũng duy nhất chỉ có một đảng duy nhất lãnh đạo, theo thuyết chính thống của các ông tổ xã hội chủ nghĩa ở bên Tàu.

Định chế Một Đảng Duy Nhất Lãnh Đạo Toàn Diện Tuyệt Đối, với Điều 4 Hiến Pháp cho  phép Đảng trở thành một thứ Nhà nước trong Nhà nước, trên Nhà nước. Trong Nhà nước, vì Nhà nước có cái gì thì Đảng có cái nấy, cũng kinh tài, cũng nội chính, cũng quốc phòng v.v… Trên Nhà nước, vì  Nhà nước không kiểm soát được Đảng, còn Đảng thì kiểm tra kiểm soát nhà nước toàn diện, liên tục, qua các nhân sự, qua các cơ cấu, qua hệ thống các đảng đoàn, đảng bộ, đảng ủy lớn nhỏ ở khắp nơi. Đương nhiên là cả ở Quốc Hội, trên lý thuyết được gọi là cơ quan quyền lực cao nhất nước. Vì chính Nhà Nước nầy là do Đảng đẻ ra.

Tóm lại là Đảng có toàn quyền để toàn trị.

Nhưng nay, với cái gọi là  hội nghị Trung Ương 6 vừa qua thì tình hình đã bước sang một bước ngoặt hoàn toàn khác.

Với lời tuyên bố của ông Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng, cho biết: “Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã nghiêm túc tự phê bình và thành thật nhận lỗi trước Ban Chấp hành Trung ương về những yếu kém, tồn tại trong công tác xây dựng Đảng, những suy thoái, tiêu cực trong đội ngũ cán bộ, đảng viên như Nghị quyết Trung ương 4 đã nêu. Để giữ nghiêm kỷ luật trong Đảng, góp phần giữ gìn uy tín, hình ảnh thiêng liêng của Đảng và làm gương trong toàn Đảng, Bộ Chính trị đã thống nhất 100% đề nghị Ban Chấp hành Trung ương cho được nhận một hình thức kỷ luật và xem xét kỷ luật đối với một đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị. Nhưng Ban Chấp hành Trung ương đã thảo luận rất kỹ, cân nhắc toàn diện các mặt ở thời điểm hiện nay và đi đến quyết định không thi hành kỷ luật đối với tập thể Bộ Chính trị và một đồng chí trong Bộ Chính trị.”

Còn Chủ tịch nước Trương Tấn Sang  thì nói: “…Ban Chấp hành Trung ương quyết nghị không thi hành kỷ luật, Như vậy không có nghĩa là Bộ Chính trị không có lỗi, không phải là cá nhân đồng chí ‘X’ không có lỗi”.

Với hành động và tuyên bố công khai chánh thức như trên, trước bàng dân thiên hạ và thế giới, thì Đảng Lãnh Đạo Tuyệt Đối Toàn Diện, từ nay, dù biết tội, cũng không xử nhau, mà không  theo một thứ luật thông thường nào hết. Hay chỉ theo một thứ luật dễ sợ của một “tập đoàn dễ sợ”: “luật của sự im lặng”. Cũng tức tình nguyện “tự tụt hạng”, với đôi chút nghẹn ngào.

Có người lại hỏi: Đảng đã như vậy từ khuya rồi mà?  Từ trước tới nay có phải lúc nào Đảng cũng luôn đứng  trong luật và làm theo luật đâu? Và theo công nhận của chính lãnh đạo Đảng thì “một bộ phận không nhỏ” người trong Đảng, với nhiều ưu quyền ưu đãi, có coi luật pháp là gì đâu, khi làm giàu bất chánh và làm nhiều cái bất chánh khác? 

Xin thưa: Đảng như từ trước tới nay là “đứng trên luật”. Việc “đứng trên luật” là việc Cổ Kim Đông Tây xưa nay không hiếm. Ở đâu có một chế độ mượn tên dân để đứng trên dân mà trị lại dân thì đó là đứng hay ngồi trên luật. Các chế độ vua quan xưa đều là vậy. Một số các chế độ khác trên thế giới ngày nay cũng na ná như vậy. Ở đây thì có chế độ “dân chủ xã hội chủ nghĩa”. Điều 4 “chễm chệ” trên Hiến Pháp là công chứng rõ ràng nhất cho việc Đảng đứng trên luật.

Xử một đứa nhỏ ăn trộm một con vịt, ăn cấp một ổ bánh mì phải đi tù mấy tháng, thì cũng đều  giở luật mà  xử, dù có thể là đứng trên luật: luật vua hay luật dân chủ xã hội chủ nghĩa cũng là luật, và phải thi hành, dù có kêu than. Xử một  quan lại, một “công thần”, một cán bộ, một hoàng thân quốc thích được hưởng án treo hay phải về vườn thì cũng đọc  luật  mà xử. Dù ai đó có so bì hay dị nghị…

 Đứng trên luật khác đứng ngoài luật.  Đứng  trên luật là độc quyền một mình một chợ tự mình nhào nắn luật pháp trong tay mình. Còn đứng ngoài  luật là coi luậtt pháp là không có. Từ đó cũng phủ nhận mình như một thành viên có trách nhiệm của một xã hội có tổ chức luật pháp. Và từ đó cũng tự chối bỏ cả cái quyền lãnh đạo, hay trị nước, ngày nay gọi là quản lý đất nước, dù là tự phong, của chính mình bởi quyền phải đi cùng với trách nhiệm. Khi đã chối bỏ trách nhiệm thì còn mặt mũi nào để cầm quyền, thì sao có thể giữ quyền mà không xấu hổ?

Nhưng, có người lại hỏi, còn ông Thủ tướng và ông Chủ tịch Quốc Hội, nhứt là ông Thủ Tướng đã đứng ra nhận hết các lỗi lớn nhỏ về phần mình và xin lỗi Quốc Hội, thì sao? Thì có gì khác?

Vừa có khác, vừa không. Có khác là khi ông Thủ tướng dùng những “tiếng to”, như  “nhận trách nhiệm chánh trị lớn”, như “nhận lỗi về tất cả những yếu kém, khuyết điểm…”, những thứ  “tiếng to” khiến người nghe phải phát ngượng. Nhất là nếu có người nghe từ một nước đã từng làm cuộc Cách Mạng Dân Chủ Dân Quyền cách đây hơn 200 năm.

Còn không khác, là vì đó cũng chỉ là cử động của “cái mũi thứ ba”, cụng vào “cái mũi  thứ tư” và “hằng trăm cái mũi” khác của cùng một cái đầu.

Vậy thì bước tiếp sẽ là gì ? Lại có người hỏi.  

Tiến sĩ Lê Đăng Doanh cũng đã hỏi như vậy, ông cho đó là “điều chưa xảy ra bao giờ” và nói: “… Đây là điều mà tôi thấy hiện nay chưa giải thích được, và chưa biết được rằng hệ quả sẽ như thế nào?

Như thế nào thì câu trả lời phải chăng là đã nằm sẵn trong câu hỏi của Tiến sĩ? Hệ quả nào mà không theo luật  nấy? Từ nay, từ trên xuống dưới, cứ theo “ luật của sự im lặng” mà xử nhau. Những “hạt đậu” lớn nhỏ lâu nay  người ta đã “sái thành binh”, nay  mặc nhiên được buông ra, sẽ trở thành “tướng”, cũng có cánh, có  vuốt, cũng bằng hay hơn nhà phù thủy đã “sái” ra chúng thì tha hồ mà hành xử  lên xuống, và “hành xử”  lẫn nhau …

Còn người dân thì sao? Nghĩ gì và sẽ ra sao?

Như để thay lời dân, Giáo sư Tương Lai đã nói : “…Diễn biến sắp tới thế nào phụ thuộc liệu người ta có nhận ra vở diễn vừa rồi đã thất bại và lòng tin của dân càng mất nhiều hơn. Cách tốt nhất là làm gì đó để lấy lại niềm tin. Cái gì đó không phải là nói suông mà là hành động.

Cách phân biệt chính tà lúc này là thái độ với kẻ xâm lược… Tôi tin vào sức mạnh của dân tộc. Dân tộc này không bao giờ cúi đầu trước thế lực cường quyền nào. Và bao giờ dân tộc này cũng tìm ra được giải pháp độc đáo cho những vấn đề gặp phải”.

Tôi cũng nghĩ như giáo sư. Dân tộc nầy không phải chỉ có một lần chịu những tai ách. Nhưng sau “nhẫn” là  phải có một cái hay nhiều cái gì đó. Nhẫn mãi thì có ngày cũng tìm ra được biện pháp tương xứng để ít nhất là không phải nhẫn nữa.

Nhưng tôi cũng không thể bỏ qua lời nhắn của Chủ tịch Nước khi Chủ tịch đã đổ trách nhiệm lại cho dân:“Chúng tôi có lỗi lớn, nhưng cô bác anh chị cũng phải nghĩ về trách nhiệm của mình”.Đổ “trách nhiệm” chớ không “đổ quyền”. Chủ tịch lại sợ người dân ỉ lại mà mất cảnh giác nên không nói: “Dù sao chúng tôi cũng còn quyền, còn có công an, quân đội, còn có guồng máy quyền lực, chúng tôi sẽ hết sức mình cùng cô bác anh chị, dù phải, dù phải…” và đã lớn tiềng cảnh báo: “Chúng tôi hiểu tình hình trù úm người tố cáo là rất ghê gớm… Người ta có thể trù úm một người, một nhóm người nhưng không thể trù úm cả dân tộc này”.

Ba lãnh đạo cao cấp đều có các hoạt động sau hội nghị trung ương

Không biết “người ta” là ai mà ghê gớm đến như vậy. Ghê gớm đến mức những người đứng đầu Đảng lãnh đạo, đứng đầu Nhà nước xã hội chủ nghĩa cũng phải chùn bước, im lặng.

Dù sao cũng xin ghi nhận lời cảnh báo của Chủ tịch. Người dân chúng tôi biết cái giá phải trả cho nền độc lập tự chủ, cho nền dân chủ không có đuôi là không rẻ. Nhất là khi “người ta” nào đó vẫn nắm toàn quyền, vừa quyền tham nhũng, vừa quyền trù úm người tố cáo tham nhũng, không trừ khả năng trù úm cả dân tộc. Người dân chúng tôi cũng biết vừa  phải chống giặc ngoài vừa phải chống giặc trong là nguy hiểm như thế nào.

Nguồn: Người Lót Gạch

Tác giả Hồ Ngọc Nhuận là Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Thành phố Hồ Chí Minh, nguyên Giám đốc Chính trị Nhật báo Tin Sáng.

Mời xem lại bài cùng tác giả: 1186. Đ Á N H ! ! ! (05-08-2012).

BÁO VĂN NGHỆ TP HCM ĐĂNG TRUYỆN ĐẠO VĂN – nguyentrongtao

27 Th10

BÁO VĂN NGHỆ TP HCM ĐĂNG TRUYỆN ĐẠO VĂN 

Quantcast
ANH VÂN

Truyện ngắn "Người đòi chết" in trên báo Văn Nghệ TP HCM.

Truyện ngắn “Người đòi chết” in trên báo Văn Nghệ TP HCM.

Mấy ngày qua, những người cầm bút bàn tán sôi nổi về việc truyện ngắn Buổi sáng biến mất của nhà văn Ngô Phan Lưu bị đạo trên báo Văn Nghệ TP HCM.

Trong số báo ra ngày 4/10, tạp chí này đăng truyện ngắn Người đòi chết của Hữu Thịnh – một tác giả mới ở Hòa Bình. Ngay khi báo ra mắt, nhiều người ngỡ ngàng phát hiện Người đòi chết giống y hệt truyện ngắn Buổi sáng biến mất của Ngô Phan Lưu sáng tác và từng đoạt giải nhất cuộc thi do báo Văn Nghệ – Hội nhà văn Việt Nam tổ chức năm 2007.

Điểm khác nhau đầu tiên giữa Người đòi chết (đọc một đoạn trích) với bản gốcBuổi sáng biến mất (đọc truyện) là ở cái tên truyện. Tiếp đó, tác giả Hữu Thịnh đổi tên địa danh Xóm Ao của Ngô Phan Lưu thành xóm Xóm Ráng. Còn tên của các nhân vật trong truyện gốc như: “Chú Khiêu chồng thím Xanh” bị đổi thành “chú Nam chồng thím Len”, “bà Mển vợ lão Sùng” bị đổi thành “bà Huê vợ ông Liêu”. Tên nhân vật chính trong truyện là Thuấn lại bị đổi thành Tạo… Còn lại, toàn bộ tình tiết, đường dây câu chuyện, nội dung của truyện ngắn đều như “anh em sinh đôi”.

Nhà thơ Thường Đoan, trưởng ban thời sự Văn hóa – nghệ thuật của báo Văn Nghệ TP HCM cho VnExpress.net biết, ngay sau khi được độc giả phản hồi về vụ việc, tòa soạn đã liên lạc với tác giả Hữu Thịnh để hỏi rõ vụ việc. “Ông Hữu Thịnh khăng khăng là truyện ngắn này ông nghe một người bạn kể lại nên viết lại. Nhưng không thể nào có chuyện chỉ nghe kể lại mà truyện lại giống nhau đến cả dấu chấm câu như thế”, nhà thơ Thường Đoan nói. Theo nữ nhà thơ, dù không chịu nhận mình đạo văn của Ngô Phan Lưu, tác giả Hữu Thịnh đã chuyển trả cho báo Văn Nghệ TP HCM số tiền nhuận bút nhận được của tòa soạn trước đó. Tác giả này quê ở Hòa Bình, sinh năm 1935 và là Hội viên Hội sử học Việt Nam, Hội viên Hội Văn học – nghệ thuật tỉnh Hòa Bình.

ngo-phan-luu-to-jpg-1350553343_500x0.jpg
Nhà văn Ngô Phan Lưu.

Nhà văn Ngô Phan Lưu chia sẻ cảm nhận với VnExpress.net về vụ việc: “Từ khi biết Buổi sáng biến mất bị ‘cầm nhầm’ như thế tôi thấy một chút buồn. Nhưng cảm giác buồn cũng mau chóng qua đi. Tôi tự an ủi mình có người còn đạo cả cuốn sách huống hồ gì chỉ một truyện ngắn. Chỉ có cảm giác chán nản và ngán sợ là còn lại với tôi!”

Ngô Phan Lưu sinh năm 1946 ở Phú Yên. Ông là tác giả của nhiều tập sách như:Bếp lửa chiều đông (1997 – thơ), Người không giăng câu Kiều (2004 – tập truyện ngắn), Cơm chiều (2008 – tập truyện ngắn), Xoa tay và cười (2009 – tập truyện ngắn, tản văn).

Năm 2007, Ngô Phan Lưu đoạt giải nhất cuộc thi truyện ngắn báo Văn Nghệ cho hai truyện ngắn Cơm chiều và Buổi sáng biến mất. Tác giả này vốn được mệnh danh là “lão nông” viết văn vì sau một đời miệt mài trên đồng ruộng ở quê nhà Phú Yên, ông mới tìm đến văn chương và để lại ít nhiều dấu ấn. Trước khi viết văn xuôi, ông còn làm thơ.

 

Quay ngược chu kỳ kinh tế: Tài sản “cứng” lên ngôi ở VN – Alan Phan

27 Th10

Quay ngược chu kỳ kinh tế: Tài sản “cứng” lên ngôi ở VN

Bất chấp những tin đồn liên quan đến vụ bê bối kinh doanh của Bầu Kiên hồi tháng 8 vừa qua, ông Nguyễn Đăng Quang, Chủ tịch Tập đoàn Masan chẳng những xuất hiện trước đám đông mà còn công bố thương vụ Masan sở hữu 40% cổ phần Công ty Proconco – một liên doanh Việt-Pháp trong lĩnh vực thức ăn cho gia súc – với giá 96 triệu USD cùng sự tư vấn của định chế tài chính nước ngoài tên tuổi Morgan Stanley.

Ông Quang và cánh tay phải của mình, ông Madhur Maini – hiện là Tổng Giám đốc (CEO) của Masan, từng là cựu quản lý cao cấp của các tổ chức tài chính Deutsche Bank và Merrill Lynch ở châu Á – đang thực hiện tham vọng thống lĩnh ngành tiêu dùng thông qua việc chọn mua các công ty trong top đầu lĩnh vực này. Sau đó, đưa các công ty phát triển theo chiến lược “sản phẩm sạch” để đảo lộn thị trường.

Chẳng hạn, khi Masan mua chi phối Vinacafe, một công ty đứng đầu ngành cà phê, sau đó không lâu, họ phát đi những tuyên ngôn tiếp thị về việc sử dụng sản phẩm cà phê sạch, đấu với nhiều thương hiệu cà phê lớn trên thị trường. Và với việc mua lại Công ty Proconco, nhóm lãnh đạo Masan cũng không ngần ngại tiết lộ đến năm 2014, họ sẽ cho ra đời sản phẩm thịt sạch mang thương hiệu của riêng mình. Nghĩa là, từ đây đến khi ấy, Masan sẽ “biến” Proconco từ công ty kinh doanh thức ăn gia súc thành chuỗi cung ứng khép kín thực phẩm có quy mô lớn từ khâu nuôi, cho đến chế biến và phân phối sản phẩm thịt có thương hiệu, để tham gia vào một thị trường đang bị trấn giữ bởi 70% thị phần các công ty ngoại, trong đó, đặc biệt là đối thủ Công ty C.P. Trong lịch sử phát triển của họ, Masan cũng giành chiến thắng lớn ở các thị trường nước chấm, gia vị và mì gói bằng “chiến lược sạch”, hạ gục nhanh các đối thủ.

Tham vọng đổi ngôi về thị phần ở các thị trường tiêu dùng thông qua mua bán-sáp nhập (M&A) cũng đã góp phần giúp Masan đổi ngôi của họ trên thị trường chứng khoán và mở ra những tranh cãi về mô hình kinh doanh và quản trị của các công ty Việt Nam trong chu kỳ kinh tế mới.

Cú hích Masan

Trước hết, nói về sự đổi ngôi của Masan trên thị trường chứng khoán, có thể nhìn vào giá trị vốn hóa. Nếu định nghĩa giá trị vốn hóa là chỉ số đánh giá quy mô phát triển của doanh nghiệp và kỳ vọng của nhà đầu tư (được xác định bởi công thức “giá thị trường của cổ phiếu x số lượng cổ phiếu phổ thông đang lưu hành”) thì có lẽ Masan đang trên đà thắng thế, trong khi nhiều ông lớn blue-chip (những cổ phiếu dẫn đầu) đang trở nên khó khăn.

Có thể dẫn chứng vài trường hợp. Từ năm 2009, thời điểm đáy của chu kỳ kinh tế 10 năm, đã bắt đầu chứng kiến sự thay đổi theo chiều hướng giảm về giá trị vốn hóa của các công ty mạnh. Và sau năm 2009, có thể được xem là thời điểm bắt đầu mở ra một chu kỳ kinh tế mới thì nhiều blue-chip đã thật sự bị giảm mạnh về giá trị vốn hóa, trong đó có Ngân hàng ACB, Công ty FPT, REE, Hoàng Anh Gia Lai. Ngược lại, các cổ phiếu như Vinamilk, Vingroup và đặc biệt là Masan đã có mức tăng giá trị vốn hóa mạnh nhất trong suốt giai đoạn 3 năm 2009-2011 (xem bảng “Giá trị vốn hóa một số cổ phiếu blue-chip giai đoạn 2008-2011”).

Một vài điểm phân tích sau đây sẽ góp phần nhìn nhận vấn đề này. Các blue-chip mạnh bị sụt giảm giá trị vốn hóa 3 năm vừa qua có điểm chung là những công ty ở giai đoạn kinh doanh “bò sữa”. Và quy luật thì các con bò sữa phải đấu tranh cho sự sinh tồn nếu không muốn bị vắt hết sữa. Nhưng nhìn chung, sự sinh tồn cho chu kỳ kinh tế mới dường như vẫn loay hoay trong các công ty này. Họ vẫn quản trị theo kiểu gia đình trị, thân tín, ít hoặc không có khả năng thu hút được những nhà lãnh đạo giỏi từ bên ngoài, không tạo nên những đột phá về tư duy chiến lược. Khi những sự cố xảy ra, như trường hợp của FPT, ACB, một lần nữa, chúng ta lại chứng kiến sự trở lại của các nhà lãnh đạo gia đình.

Quan trọng hơn, ở góc nhìn chiến lược. Với một số công ty, chiến lược kinh doanh thâm niên sau nhiều năm vẫn chưa thấy những thay đổi nổi bật. Điển hình, sau các giai đoạn thay thế lãnh đạo của FPT, từ ông Nguyễn Thành Nam đến ông Trương Đình Anh, hàng loạt cuộc tái cấu trúc đã diễn ra. Nhưng kỳ vọng tăng trưởng của FPT vẫn chưa thể hoàn thành bởi không có chiến lược đột phá, rõ nét, cũng như chưa có các “ngôi sao” tài chính để giúp công ty này thực hiện công cuộc mở rộng kinh doanh, trong đó có việc phục vụ các hoạt động mua bán-sáp nhập.

Chính những cuộc “bị động” thay đổi, và tái cấu trúc liên tục này cũng khiến FPT đối mặt với sự sụt giảm giá trị vốn hóa. Từ 544 triệu USD giá trị vốn hóa của FPT (được xác định vào thời điểm cuối năm 2009) đã tuột xuống còn 514 triệu USD (thời điểm cuối năm 2011).

Ở một góc nhìn khác, những cái tên một thời nổi lên với sức phát triển đa ngành, trong đó có bất động sản cũng đã giảm sút giá trị vốn hóa đáng kể (được xác định chủ yếu bởi sự suy giảm giá cổ phiếu). Như Công ty Hoàng Anh Gia Lai từ 1.007 triệu USD (cuối năm 2009) chỉ còn 599 triệu USD (tính đến ngày 18.10.2012). Giai đoạn này cũng chứng kiến tình hình bất động sản vô cùng khó khăn của Hoàng Anh Gia Lai.

Trong khi đó, Masan dường như tạo cho họ một cuộc chơi khác, đón đầu một chu kỳ kinh tế mới. Tương phản với 2 điểm vừa nêu trên, trước hết, Masan là mô hình kinh doanh “sở hữu tài sản” không dính đến bất động sản (được định nghĩa là việc mua bán tài sản các công ty khác nhau để tạo tăng trưởng cho một công ty nào đó, mà NCĐT đã có dịp phản ánh trong bài viết “Masan: Mô hình sở hữu tài sản”). Bên cạnh đó, dù tiếng tăm ông Nguyễn Đăng Quang nhiều hơn thì cánh tay phải của ông lại là một CEO nước ngoài có nhiều kinh nghiệm, điều hiếm có ở các công ty Việt Nam.

Mặt khác, các cuộc mua bán tập trung vào hàng loạt “hàng tốt” của Việt Nam như dự án Núi Pháo (nơi có trữ lượng quặng vonfarm hàng đầu Việt Nam), Vinacafe (đứng đầu ngành cà phê), Proconco (top đầu ngành chăn nuôi gia súc) đã giúp Masan tạo nên giá trị vốn hóa lớn của họ trên thị trường, cũng như gia tăng lòng tin của nhà đầu tư với giá trị cổ phiếu. Có thể thấy, nếu thời điểm cuối năm 2009, giá trị vốn hóa của công ty này là 780 triệu USD thì đến cuối năm 2010 đã tăng 1,849 tỉ USD (sau hoàn tất dự án Núi Pháo) và tăng tiếp đến 2,231 tỉ USD cuối năm 2011 (sau hoàn tất thương vụ Vinacafe).

Và sẽ không có gì ngạc nhiên nếu giá trị vốn hóa của công ty này tiếp tục đà tăng trên thị trường chứng khoán sau các thương vụ như kiểu Proconco. Một điểm đáng lưu ý là các thương vụ mua bán từ năm 2011 được Masan xác định là tập trung chủ yếu vào ngành hàng tiêu dùng, lĩnh vực mà công ty này đã có lịch sử kinh nghiệm.

Chu kỳ kinh tế mới, làm gì để tăng giá trị vốn hóa?

Xác định ở thời điểm 15.10.2012, nếu loại trừ lĩnh vực gas (vốn là lợi thế quốc gia) thì giá trị vốn hóa của Masan và Vinamilk đang xấp xỉ 3.000 triệu USD cho mỗi công ty, đứng trong top 5 giá trị vốn hóa lớn của thị trường chứng khoán Việt Nam. Điều này chứng tỏ cho sức phát triển của mô hình sở hữu tài sản tại Việt Nam (trường hợp Masan) và tính tập trung vào lĩnh vực kinh doanh cốt lõi (Masan, Vinamilk đều tập trung mạnh mẽ các nguồn lực để khai thác tối đa hóa lĩnh vực tiêu dùng).

Từ câu chuyện của Masan, Vinamilk, câu hỏi đặt ra liệu đây có thể là những hình mẫu doanh nghiệp trong chu kỳ kinh tế mới?

Một chu kỳ kinh tế được xác định bằng sự biến đổi của GDP và tỉ lệ thất nghiệp. Khi GDP giảm sâu và tỉ lệ thất nghiệp tăng lên sẽ đặt dấu chấm hết cho một chu kỳ kinh tế. Việt Nam tạm chia thành 3 chu kỳ kinh tế được tính từ thời điểm “mở cửa”: 1986-1999, 1990-1999, 2000-2009. Trong 3 giai đoạn này, nổi bật nhất là giai đoạn 2000-2009, khi Luật Doanh nghiệp được thực thi, cung tiền và tín dụng tăng cao, cộng với tiến trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ.

Chính vì lẽ đó, các công ty hoạt động trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bất động sản, xây dựng phát triển rất nhanh. Điều này dễ dàng nhận ra khi nhìn vào thống kê “Vốn đầu tư thực tế phân theo ngành kinh tế giai đoạn 2005-2011” (xem lược đồ). Trong cuộc khảo sát “Top 50 công ty tốt nhất Việt Nam” do NCĐT thực hiện cũng cho thấy, sự mải mê làm giàu trong chu kỳ kinh tế vừa qua đã làm tăng giá trị vốn hóa đáng kể của các công ty bất động sản, xây dựng và tài chính, hoặc các công ty hoạt động đa ngành nghề, có liên quan đến bất động sản.

Dĩ nhiên, kết quả của nó là sự suy yếu các công ty này về giá trị vốn hóa sau khi chu kỳ kinh tế 10 năm lâm vào thoái trào từ ảnh hưởng của kinh tế toàn cầu. Và sau đó, chu kỳ kinh tế mới tạm mở ra với sự xuất hiện các “nhà giàu” đi mua tài sản tốt như Masan, thông qua dòng tiền quốc tế. Trong khi giá trị vốn hóa của tập đoàn kiểu như Masan càng lúc càng tăng thì quan ngại về hệ quả thâu tóm trên diện rộng của một nhóm kinh doanh thiểu số quyền lực có thể được đặt ra. Vụ thâu tóm Sacombank vừa qua chính là một điển hình.

Nếu theo lý thuyết, chu kỳ kinh tế mới bắt đầu từ sau năm 2009 có thể sẽ đóng khép 10 năm tới, tức là năm 2019. Nhưng có thể sự suy thoái sẽ trở nên sớm hơn nếu chính sách vĩ mô không hướng đến bền vững. Như vậy, khu vực kinh tế tư nhân có thể tiếp tục nhanh chóng chứng kiến những sự suy giảm sớm về giá trị công ty và các “nhà giàu” thì càng gần cơ hội để mua lại các tài sản. Kết quả của nó là hình thành một số ít tập đoàn tư nhân lớn mà giá trị vốn hóa cộng lại chiếm phần lớn thị trường, như trường hợp của thị trường chứng khoán Philippines. Và hình ảnh một công ty với doanh thu nhỏ hơn như Masan (doanh thu khoảng 7.000 tỉ đồng trong năm 2011) “gặm” một công ty có doanh thu lớn hơn gấp đôi như Proconco sẽ chẳng là điều ngạc nhiên.

Cũng trong chu kỳ kinh tế mới, có thể sẽ chứng kiến những thách thức lớn đối với các công ty đã vào giai đoạn bò sữa và còn loay hoay với mục tiêu mở rộng kinh doanh. Nhiều công ty “top đầu” thị trường chứng khoán đang cố thực hiện các cuộc sở hữu tài sản để tiếp tục tạo tăng trưởng, gia tăng giá trị vốn hóa. Không chỉ Masan đang biến họ thành mô hình tài sản lấy lĩnh vực tiêu dùng làm cốt lõi mà REE, công ty niêm yết đầu tiên trên thị trường chứng khoán Việt Nam cũng đang nỗ lực “thu mua” các tài sản trong lĩnh vực hạ tầng điện, nước. Ngay cả Vinamilk dù chưa tuyên bố chiến lược rõ ràng, nhưng động thái “săn” các công ty sữa ở nước ngoài với hình thức liên doanh cũng cho thấy điều tương tự. Nên nhớ những nỗ lực của các CEO Việt trong giai đoạn kinh tế mới sẽ là điểm cộng cho giá trị trường của cổ phiếu, một yếu tố quan trọng để quyết định mức giá trị vốn hóa cao của các doanh nghiệp. 

Tác giả: Tàng Long     NCĐT 22/10/2012

Không HỐI mà sửa… một cái dấu thôi: CÃI (!) – BVB

27 Th10

Không HỐI mà sửa… một cái dấu thôi: CÃI (!

              … Kêu gọi, trông chờ vào sự tự giác hối cảỉ, nhận khuyết điểm, giác ngộ, tự thức tỉnh, tự biết “quay đầu”  thì sẽ gặp ngay phải sự lì lợm, trơ tráo. Đó cũng là điều tất yếu từ trong bản chất con người đã biến chất, đã suy thoái nặng, hết thuốc trị.

            Thà chịu thiên hạ chửi rủa, nhiếc móc, khinh miệt, họ vẫn quyết liệt không chịu mất chức, kiên quyết không để mất quyền lợi đã vơ được từ nhiều năm bằng nhiều thủ đoạn. Cho nên, lúc này kêu gọi hối cải là những động thái vô hiệu,  khó lắm thay…

                Trong kinh Cựu Ước (kinh Thánh Hebrew), ý niệm về sự hối cải được miêu tả bằng hai từ: Quay trở lại và Thống hối (nicham).
              Trong kinh Tân Ước, hối cải có nguyên ngữ từ là Hi văn (metanoia), đây là một từ kép cấu thành bởi giới từ ‘meta’ (sau, với) và động từ ‘noeo’ (thấu hiểu, suy nghĩ; kết quả của sự thấu hiểu hoặc nhận thức).
             Hối cải, hoặc ăn năn, là sự thay đổi trong tư tưởng và hành động nhằm chỉnh sửa sự sai trái để được tha thứ. Tương tự, đạo Phật gọi là sám hối. Trong nội hàm tôn giáo, hối cải thường được xem là sự xưng tội trước Chúa Trời, từ bỏ tội lỗi, tránh tối tìm sáng, từ bỏ con đường đang bị lạc lối đi về nơi cố thủ của cái ác, từ đó dứt khoát theo đuổi nếp sống mới phù hợp với lề luật tôn giáo. Hối cải bao hàm sự xưng nhận tội lỗi, cam kết hoặc quyết tâm không tái phạm, và nỗ lực bồi thường thiệt hại, sự hối cải kèm theo nghĩa như một sự  cứu rỗi.
                    Khi người đứng đầu một đất nước, một địa  phận, dân tộc vì lòng tham mà sinh ác, vì quyền lợi mà sinh hư đốn, vì ham giàu mà suy thoái, nhờ ăn năn tội lỗi của mình mà các cá nhân hoặc một dân tộc được tránh khỏi thảm họa của sự suy sụp, đỏ nát hoặc bị ngoại bang chinh phục. Sự mất nước chỉ trong gang tấc, dân tình rơi vào cảnh lầm than. Cái mầm của chiến tranh hóa thành khói lửa tàn hại. Người Công giáo gọi đó là sự trừng phạt của Chúa. Trong tiếng Hebrew, từ teshuvah (nghĩa là quay trở lại), thực tế là dừng ngay những thói quen, lối sống mất đạo đức, gây cho thiên hạ căm ghét, sợ hãi, oán hận để xác định sống đúng, sống đẹp và nhất là hoàn lượng từ thiện.
                   Các tội lỗi tất yếu đều từ  hậu quả không tránh khỏi của sự lầm lạc khi con người từ bỏ những giá trị nhân văn cao cả, những giá trị đạo đức truyền thống, coi thường mọi người và bất chấp luật pháp.
                 Trong sự hối cải có đầy đủ những ý nghĩa về thời gian và sự thay đổi, có thể biểu thị là “sau đó” và “khác biệt”, cũng là “đổi mới”, hay cách mạng; như thế toàn bộ từ kép này có nghĩa là con người phai rthay đổi về chất, như sự lột xác, về sau suy nghĩ hoàn toàn khác, hành động hoàn toàn khác, phải ngược lại hoàn toan fvới sai lầm trong quá khứ. Có thể nói Gia strị của Hi văn – hối cải (metanoia) ngụ ý một sự thay đổi triệt để trong tư duy; một sự hoán cải trong nhận thức đi đôi với lòng ân hận sâu sắc và sự thay đổi trong lối sống, cũng có nghĩa là “sự thay đổi tấm lòng và tâm trí” hoặc “sự thay đổi nhận thức”. Một trong những miêu tả sinh động nhất về lòng hối cải được kinh Tân ước gọi là dụ ngôn  nói về Đứa con hoang đàng, nhuốm bùn điếm nhục.  
                 Trong Kinh Phật có câu: “Tội từ tâm khởi đem tâm sám / Tâm được tịnh rồi tội liền tiêu / Tội tiêu tâm tịnh thảy đều không / Thế mới thật là chơn sám hối”. Tất cả tội lỗi đều phát xuất từ tâm. Một người bị tâm niệm tham xúi dục muốn lấy của người khác làm sở hữu của mình. Điều này xuất phát từ lòng tham. Một người bị tâm niệm sân chi phối, làm chủ gặp việc trái ý liền đùng đùng nổi giận mà quên mất mình đã và đang làm gì. Đây là xuất phát từ lửa “sân” trong “sân si” (Một đốm lửa sân đốt cháy cả rừng công đức” là thế). Trong Kinh Quán Phổ Hiền có ghi: “Muốn sám hối phải quán thật tướng các pháp, thì tội mới hoàn toàn tiêu diệt”. Nhưng hầu như “một bộ phận không nhỏ bị suy thoái” đều nỗ lực bênh che cho nhau, phòng vệ chặt chẽ, cố công xây dựng thêm vững chắc cái trận địa tham nhũng để mưu lợi lâu dài.
            Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thẳng thắn yêu cầu khi triển khai NQTW 4: “Từng cán bộ, đảng viên, trước hết là cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, đặc biệt là người đứng đầu, người chủ trì phải tự giác, gương mẫu làm trước (ngay sau Hội nghị này, không phải chờ gì cả) tự kiểmđiểm, soi lại mình, đơn vị mình, gia đình mình, cái gì tốt thì phát huy, cái gìkhiếm khuyết thì tự điều chỉnh, cái gì xấu thì tự gột rửa, tự sửa mình”.
                 Nếu như cái gọi là “tự kiểm điểm, soi lại mình” được thì lại là quá dễ, quá tuyệt vời, nhàn hạ cho cả tổ chức Đảng và nhân dân. Suy cho cùng, đó chưa phải là biện pháp hy vọng đạt được hữu hiệu gì đáng kể. Tư tưởng con người diễn biến phức tạp hơncả vần xoay của vũ trụ mênh mông, đâu phải chỉ vài lời kêu gọi, hay một sự cải huấn, giáo dưỡng nào đó mà dễ dàng chuyển biến tư tưởng, nhận thức, động cơsống của con người nhanh như đang mưa rào chuyển ngay thành nắng.
              Khó lắm, nghe thì tưởng có lý, tưởng như thế là tốt nhất, nhưng lại bị rơi vào siêu thực, không khéo cũng là cái phương sách còn nặng về duy ý chí. Không có chí quyết, nhu nhơ không dám quyết, bỏ pháp luật ra …vỉa hè, kêu gọi tính tự giác cho đàng hoàng, có đầy đủ lòng tự trọng và dũng khí thì hầu như chỉ là chuyện không tưởng. Trên đời, HỐI CẢI khó lắm. Sự gian manh, lòng tham, tâm không thiện, hết thuốc trị, vô phương sửa đổi. Những người như thế thường không bao giờ biết HỐI mà chỉ lo CÃI mà thôi, cãi đến cố cùng. Có sửa dấy, nhưng sửa một cái dấu thôi, dấu Hỏi, thành dấu Ngã: CÃI!
 
Bùi Văn Bồng

TỪ TRƯỜNG SA GỬI NGUYỄN PHƯƠNG UYÊN – nguyentrongtao

27 Th10

TỪ TRƯỜNG SA GỬI NGUYỄN PHƯƠNG UYÊN 

Quantcast

Nguyễn Phương Uyên

Nguyễn Phương Uyên

TỪ TRƯỜNG SA GỬI NGUYỄN PHƯƠNG UYÊN

NGUYỄN HÀM THUẬN BẮC

Em ơi nhớ chăng
Phút chia tay dưới đường hoa phượng đỏ 
Anh đã ngỏ lời cùng em khi giã biệt mái trường
Em lặng lẽ chỉ nhìn anh không nói
Làm tim anh thêm thổn thức yêu thương

Em sẽ đi đâu? Em sẽ vào đại học
Dù biết mẹ cha chưa đủ sống để nuôi nhau
Nhưng sẽ làm được gì nếu em không học giỏi
Em là nữ nhi có cầm nổi súng đâu?

Bởi câu nói của em mà anh thành lính đảo
Để gìn giữ sự bình yên cho đất nước quê hương
Giữa Trường Sa quanh năm thừa sóng gió
Chỉ thiếu bạn hiền và lời nói yêu thương

Qua thư bạn anh biết em học tốt
Và đang thầm yêu người lính đảo cùng quê
Ai vậy em? Sao chưa bao giờ em kể
Làm đêm đêm anh thao thức canh trường!

Ngoài Trường Sa có lần ngàn tàu cá
Của giặc Tàu tràn xuống biển quê hương
Nuốt căm hận đứng nhìn quân cướp nước
Tận diệt tôm cá san hô và phá hủy môi trường!

Làm được gì hỡi em khi anh là người lính?
Nén thương đau nuốt nước mắt vào trong!
Nay giặc đã lập thành phố Tam Sa trên biển
Nơi anh cầm súng đứng canh
Có còn của cha ông?

Ngày 1/10/2012 giặc kỉ niệm Quốc Khánh TQ
Trên quần đảo Hoàng Sa chúng chiếm
Từ Việt Nam Cộng Hòa năm 1974
Theo ý nguyện của ông Đồng
Chính phủ ta đã gửi điện chúc mừng
Tới các nhà lãnh đạo TQ “kính mến”
Làm lố bịch người lính đảo các anh
Cầm súng cũng như không!

Nay vừa hay tin, em đi rải truyền đơn chống giặc
Đòi Hoàng Sa, Trường Sa về đất mẹ phải không?
Sao em biết có thể sẽ bị tù đày mà vẫn nồng nàn yêu nước
Hay em là Thiên Thần từ trên trời bay xuống cứu Biển Đông?

Và giương ngọn cờ yêu nước của Bà Trưng, Bà Triệu
Để thức tỉnh thanh niên quen sống kiếp hèn câm
Ôi Phương Uyên đến bây giờ anh mới hiểu
Sao không trả lời anh suốt từ bấy nhiêu năm!

Vì em muốn hiến dâng trái tim mình cho Tổ Quốc
Như ông cha xưa chống giặc Pháp xâm lăng
Nên ghìm nén tình riêng khi non sông còn giặc
Ôi! Em yêu nước hồn nhiên và đẹp tựa trăng rằm!

Rồi đây
Người ta có thể sẽ xử em “tội phản quốc, chống đảng”
Thiên Thần ơi hãy bước ngửng cao đầu!
Làm Chiêu Thống cùng Ích Tắc hốt hoảng
Để giặcTàu kinh hãi đến ngàn sau!

Và bọn anh sẽ từ đảo xa trở về phá xiềng gông tù ngục
Cứu những Thiên Thần như em về với mẹ với cha
Để những người con biết tận trung với nước
Được dâng hiến tuổi xuân cho biển đảo khơi xa!

Em đừng giận anh yêu em mà rút rát
Lính đảo vắng người như hoẵng giữa rừng sâu
Đã ám ảnh bọn anh những năm dài khao khát
Khát giọt nước, khát tình yêu…
Khát được sống cho nhau!

Đảo Sơn Ca, 26/10/2012

THẾ GIỚI BÍ ẨN CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC – BS

27 Th10

THÔNG TẤN XÃ VIỆT NAM

Tài liệu tham khảo đặc biệt

THẾ GIỚI BÍ ẨN CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC

(Báo Le monde diplomatique số 702, tháng 9/2012)

Đ sau đại hội … Đó là câu trả lời cho mọi đề nghị phỏng vn với các nhà lãnh đạo Trung Quc — không loại trừ cả các cuộc gặp không chính thức. Điu gì đang xảy ra đằng sau những bức tường đỏ trụ sở của Đảng cộng sản Trung Quốc, chỉ cách Tử Cấm thành 2 bước chân?

Trong khu phố Ngụy Công Thôn, trên vỉa hè rộng nối Đại học Nhân dân, một trong những trường lâu đời nhất ở Bắc Kinh, với bến xe điện ngầm cùng tên, Hội đồng nhân dân đã cho dựng một cột báo điện tử, với màn hình cảm ứng và hệ thống tương tác, cho phép người ta tự định vị mình trong thành phố. Trên các mặt của cột báo điện tử này, các áp phích đỏ hiện dòng chữ Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), biểu tượng búa liềm rất bắt mắt, với hình ảnh của những người lao động ưu tú và các nhà lãnh đạo kiểu mẫu. Phải chăng đây là sản phẩm công nghệ tốt nhất để biết mình đang ở đâu trong chính sách cộng sản? Dường như ít có khả năng các nhóm sinh viên, thường đi tiên phong trong lĩnh vực thời trang, trong cái tháng Sáu ấy, con gái thì quần soóc hay váy ngắn khêu gợi, con trai thì sơmi bó hoặc áo phông in những dòng chữ tiếng Anh…, nắm bắt được thông điệp kia. Trung Quốc, nơi sự hiện đại phóng túng nhất chung sống với những cách thức cổ lỗ nhất, bước đi như vậy đó.

Hội nghị thứ 18 của ĐCSTQ, sẽ diễn ra “vào nửa cuối năm 2012”, theo thông cáo chính thức, phản ánh nghịch lý này. Đảng duy nhất, cai quản đất nước kể từ năm 1949, đã hình dung ra một quy chế gia hạn các ban lãnh đạo trung ương. Những người đứng đầu tổ chức Nhà nước (tổng bí thư, cũng là chủ tịch nước Cộng hòa, thủ tướng và chủ tịch Quốc hội) chỉ được bầu tối đa hai nhiệm kỳ và không được quá 10 năm. Tuổi giới hạn đối với các thành viên của các thẩm cấp quốc gia (ủy ban trung ương, Bộ chính trị, ủy ban thường trực) được ấn định là 68.

Như vậy, 2012 sẽ là năm chứng kiến một trong những thay đổi các nhà lãnh đạo lớn nhất chưa từng thấy ở một đất nước theo chủ nghĩa cộng sản. Trong số 9 thành viên của ủy ban thường vụ Bộ chính trị (CPBP), sẽ có 7 người bị thay thế; từ 60% đến 65% ủy viên chính thức ở ủy ban trung ương cũng sẽ phải nhường chỗ. Vậy những người sắp thăng tiến sẽ được chỉ định theo tiêu chí nào? Điều này thì bí mật. Gợi nhớ lại các tục lệ thời còn Tử Cấm thành, sự kế nhiệm trong nội bộ ĐCSTQ được chuẩn bị hết sức bí mật, bằng các trò quyền lực mờ ám, các mánh khóe xảo quyệt, những động tác giả và những đòn ngầm.

Cách đó hơn 2 nghìn km, ở Quảng Đông, Duyệt Tuệ (tên nhân vật được thay đổi để tránh gây phiền toái), mặc quần soóc bò, áo chẽn lụa, mái tóc dài và khuôn mặt trang điểm kỹ, giống như tất cả các thanh niên xuất thân từ tầng lớp trung lưu, với cuộc sống bình lặng và thoải mái trong các cuộc tranh luận. Nếu những người bạn của cô từ chối nói về chính trị, Duyệt Tuệ lúc đầu lưỡng lự, sau đó cũng vui lòng thổ lộ.

Mẹ làm giáo viên tiểu học, bố là công chức, cô tốt nghiệp cao học ngành luật tại trường đại học danh tiếng Tôn Trung Sơn, nơi chúng tôi gặp cô. Cũng như bố mẹ mình, cô là một đảng viên cộng sản. Cô lập tức giải thích: “Đảng là một kiểu tổ chức ái hữu, như một mạng lưới để thành công. Phần nào giống như một hiệp hội nghề nghiệp.” Có nghĩa đó là một đảm bảo giúp cô kiếm được một công việc tốt, có cơ hội thăng tiến. Ngừng một lát, cô đỏ mặt nói tiếp: “Tôi đã ước mơ được vào đảng ngay từ bé”. Giống như phần lớn lớp trẻ ở Trung Quốc, cô đã từng là đoàn viên thanh niên. Cô kể lại với ánh mắt sáng bừng: “Khi tôi được kết nạp đảng vì tôi là một học sinh xuất sắc, tôi đã rất hạnh phúc. Đó như là một phần thưởng, Một ngày hội.”

5 năm sau, nhiệt tình ấy đã tan biến. “Nếu được làm lại, tôi sẽ không làm điều đó vì nó gây ra lắm sự phiền nhiễu. Tôi mất quá nhiều thời gian cho họp hành khi tôi còn có nhiều mối quan tâm khác”. Những tháng vừa qua, các chi bộ đảng, thường lơ mơ ngủ, bỗng trở nên sôi động vì một vụ nổ vang dội phát sinh từ việc cách chức một nhà lãnh đạo nổi tiếng, ông Bạc Hy Lai, khiến những chia rẽ trong nội bộ PCC bị phơi bày ra ánh sáng. Duyệt Tuệ nói tiếp: “Nhưng nhất là tôi cứ phải lặp lại những câu trả lời do đảng viết sẵn. Tôi không được tự do nói những điều tôi nghĩ. Điều này khiến tôi bị ức chế, bởi tôi cũng có một sự độc lập trong ý thức chứ”.

Tất nhiên, chính thức mà nói, chẳng ai cấm cô từ bỏ giọng lưỡi giáo điều chính thức. Nhưng khi đó cô sẽ bị buộc phải thanh minh và đối đầu với những “đồng chí” có trách nhiệm thuyết phục cô và đưa cô trở lại con đường đúng.

Trả lại thẻ Đảng và mở sang trang khác ư? Không thể được. Đó sẽ là một kiểu phản bội chính trị. Có thể cô sẽ tránh đi bằng cách rời bỏ khu phố của mình: chỉ cần cô không thể hiện là mình đang sống. Nhưng, nếu có tham gia một hoạt động công cộng hoặc một doanh nghiệp nhà nước, cô sẽ không tránh được các chỉ thị. Theo lời giải thích của một đảng viên lão làng, người khó chịu về tình trạng này: “Chúng tôi không bị bắt buộc phải tin: chúng tôi đến các cuộc họp, nhắm một mắt và lại tiếp tục như thế…”

Trên thực tế, việc ra khỏi đảng còn khó khăn hơn việc vào đảng. Thông thường, bí thư đảng ủy (nhà trường, khu phố, doanh nghiệp hoặc làng xã) chọn ra người mà anh ta cho là xứng đáng đi theo anh ta. Nếu như, chẳng may, người ta để lỡ cơ hội vào đảng khi còn ở trường trung học hoặc đại học và thấy rằng tấm thẻ búa liềm rất có lợi cho sự nghiệp của mình, người ta có thể trình một đơn xin vào đảng, với điều kiện là có người giới thiệu và phải vượt qua hàng loạt các cuộc điều tra về công tác cũng như về sinh hoạt cá nhân của mình.

Từ năm 2007 đến 2012, tổng cộng đã có hơn 10 triệu người gia nhập ĐCSTQ. Tổ chức khổng lồ này chính thức bao gồm 80,6 triệu đảng viên — gần bằng dân số nước Đức. Theo những thống kê chính thức, gần 1/4 số đảng viên dưới 35 tuổi và một nửa từ 36 đến 60 tuổi. Nghịch lý là: trong khi các nhà lãnh đạo cộng sản (đặc biệt là ở địa phương) chưa bao giờ bị nhân dân chỉ trích một cách công khai như vậy thì cũng chưa bao giờ có số người xin vào đây đông như vậy. Đó là vì tấm thẻ đảng viên là một bảo bối cho những người trẻ (ít ra là cho những người không giàu) và một đảm bảo sự yên ổn cho đảng với hy vọng rằng nhờ đó mà quản lý xã hội tốt hơn.

Các đảng viên trẻ có một vị trí được đảm bảo, cũng như vậy, các nhà trí thức trẻ, trước đây bị coi là “tiểu tư sản”, nay được người ta trải thảm đỏ dưới chân. V ấn đề là xây dựng một “đảng ưu tú”, như lời lẽ được nghe thấy nhiều lần. Vì đảng và Nhà nước là một, nên đất nước cần nhận sự được đào tạo. Và do đó ưu tiên tuyển dụng trong các trường đại học ở Trung Quốc hoặc ở nước ngoài – một hướng đi ngày càng được ưa chuộng. Nhưng điều này không áp dụng với các trường của đảng.

Ngay khi người ta nắm nhũng chức vụ quan trọng, ở tỉnh hoặc ở cấp trung ương, việc được đào tạo qua nhà trường chính trị cao cấp này là bắt buộc. Các vị tân quan đến đó để bắt đầu tìm hiểu sự tinh tế của chủ nghĩa Mác theo kiểu Trung Quốc và của chính sách đương thời, đồng thời tiếp thu những năng lực ở trình độ cao về mặt hành chính công. Đôi khi trong cùng một địa phương, như ở Thượng Hải, trường cộng sản có nguồn gốc từ cuộc cách mạng tồn tại song song với trường hành chính ra đời từ những cải cách hồi những năm 1980, theo kiểu Trường hành chính quốc gia (ENA) của Pháp. Các giáo sư Trung Quốc và người ngoài danh tiếng nhất được mời đến đây giảng dạy, trường Quảng Đông khoe rằng họ đã mời được những nhà kinh tế học lớn nhất của Mỹ, Internet được sử dụng tự do. Không cuốn sách nước ngoài nào, dù là mang tính chỉ trích nhất, bị cấm. Tóm lại, khi cần đào tạo những tinh hoa lãnh đạo của mình, đảng rất hào phóng.

Mặc dù đã nhiều lần yêu cầu, chúng tôi vẫn không thể bước qua ngưỡng cửa Trường Đảng Trung ương, ở Bắc Kinh, do Tập Cận Bình, nhà lãnh đạo số một của đất nước trong tương lai. Thế nhưng hai nhà báo của tờ Trung Quốc hàng ngày, Trần Hà và Viên Phương, lại đang đắm chìm trong thế giới riêng biệt ấy, nơi tập trung những quan chức cộng sản, đến từ các tỉnh, thành phố và thủ đô, Trong tuần đầu tiên, các học viện (bị tách khỏi thế giới bên ngoài, “ngay cả các thư ký và lái xe cũng phải đợi ở ngoài cổng trường” – tác giả chú thích), phải trải qua “các bài kiểm tra để đánh giá trình độ hiểu biết về lý luận của họ, kể cả các nền tảng của chủ nghĩa Mác”. Sau đó họ được chia theo nhóm để nghe giảng những đề tài khác nhau: lịch sử đảng, các tôn giáo, vấn đề các dân tộc thiểu số, chống tham nhũng, ngăn ngừa bệnh sida-HIV… Họ sẽ họp để trao đổi và mỗi người được hoàn toàn tự do bày tỏ ý kiến của mình. Nhưng vẫn có sự phân cấp rõ rệt: các học viên hạ cấp (huyện, xã) không được học, ăn cùng mâm và ngủ cùng phòng với những học viên thượng cấp (quan chức cấp tỉnh hoặc thủ đô).

Theo Trần Hà và Viên Phương, ở trong trường, có một lớp học đặc biệt, dành cho các cán bộ từ 45 đến 50 tuổi, là những người sẽ tạo nên “xương sống của chính phủ trong tương lai” và thông thường họ học trong 1 năm. Sau 3 tháng đầu tiên chỉ đọc các loại sách kinh điển, như cuốn Tư bản của Các Mác hay Chống Duhring của Friedrich Engels, các học viên nội trú sẽ được đào tạo chuyên sâu về tất cả các vấn đề liên quan thuộc lĩnh vực quản lý: hệ thống lập pháp, soạn thảo một ngân sách, kiểm soát tài chính, chính sách đối ngoại, quản lý, lãnh đạo và quản lý nhân sự, diệt trừ tham nhũng, phương pháp giải quyết các xung đột… Như vậy, họ được tham dự một khóa huấn luyện rất chuyên nghiệp của các nhà lãnh đạo.

Nhưng trường học này cũng là cái sàng lọc. Hai nhà báo nói rõ hơn: Ban tổ chức trung ương đầy quyền lực chi phối các công việc của đảng, các quyết định bổ nhiệm trong chính phủ, giới truyền thông (cùng với ban tuyên giáo), các trường đại học, các doanh nghiệp Nhà nước – “thường xuyên cử cán bộ tham dự các lớp học và tham gia các cuộc tranh luận, để lựa chọn những học viên xuất sắc nhằm đề bạt sau này. Một giảng viên đã tiết lộ với chúng tôi rằng nếu một học sinh nào đó bị đình chỉ học tập vì thái độ không tốt trong lớp (…) thì sự nghiệp chính trị của họ coi như kết thúc.” Chừng ấy điều để nói lên rằng những người muốn thăng quan tiến chức cần phải uốn lưỡi bảy lần trước khi hé ra một ý kiến chỉ trích.

“Phần thưởng luôn dành cho người vâng lời, điều này chưa bao giờ thay đổi”, một cán bộ của ĐCSTQ giấu tên than thở khi gặp chúng tôi cách đây vài tháng ở Bắc Kinh. Ông ấy nhắc lại rằng các tiêu chí thăng tiến được xác định một cách chính thức: không dưới 70 tiêu chí, gồm cả trình độ học vấn, thâm niên và, thành tích nếu là người nắm giữ các trách nhiệm, chẳng hạn trong lĩnh vực đầu tư hoặc môi trường. Và không được quên quy định nổi tiếng này: Mọi vi phạm quấy rối trật tự công cộng mà gây tai tiếng trong cả nước sẽ bị cho những điểm Xấu và điều đó kìm hãm sự nghiệp. Nếu thiếu tính minh bạch, thì sự độc đoán sẽ ngự trị… và việc tái tạo một thế hệ ưu tú theo hình mẫu sẽ kéo dài mãi.

“Sau khi mở cửa và cho đến giữa những năm 1990, một người từ cấp thấp có thể leo cao. Bây giờ thì không thể nữa rồi.”, ông Dương Kế Thằng, nhà kinh tế học, cựu biên tập viên cao cấp của Tân Hoa xã khẳng định. Trong một quán café cũ, nằm ngoài đường vành đai 4 ở phía Nam Bắc Kinh, ông kể lại cho chúng tôi về cuộc phiêu lưu của cuốn sách “Phân tích các tầng lớp xã hội ở Trung Quốc”, xuất bản ở Hồng Công (và vì thế được lưu hành một cách giấu giếm), sau đó được xuất bản ở Đại lục năm 2011 sau 2 lần bị cấm. Tác giả cuốn sách, cũng là đảng viên cộng sản, không hề bị đe dọa, mặc dù ông đã chỉ đích danh vào một trong nhũng điểm yếu của hệ thống: sự hình thành một tầng lớp những người hưởng thừa kế.

Theo ông, “không còn động lực xã hội. về cơ bản, các chỗ ngồi đã được định sẵn cho các con ông cháu cha, được đào tạo tốt hơn. Với thế hệ sinh ra sau các cải cách, người ta nói rằng có một sự phục hồi các tầng lớp xã hội: con em các cán bộ đảng và/hoặc viên chức, sẽ lại trở thành cán bộ; con vua thì lại làm vua, con sãi ở chùa lại quét lá đa”. Điều gì là bình thường ở phương Tây sẽ trở nên không thể chịu đựng được ở một đất nước rêu rao là “chính quyền nhân dân” và “xã hội chủ nghĩa” đặc sắc Trung Quốc.

Trên thực tế, “các thái tử”, con các nhà lãnh đạo lão thành của đảng (phái thái tử), giữ các ghế chủ chốt trong bộ máy (% số ủy viên hiện nay của Bộ chính trị), và nhất là đứng đầu các tổ chức công hoặc bán công lớn. Người ta nói rằng họ đang cạnh tranh với các nhà lãnh đạo xuất thân từ những gia đình khiêm nhường hơn đã kinh qua công tác Đoàn thanh niên cộng sản, gọi là “phái đoàn thanh niên”, mà tiêu biểu là chủ tịch Hồ cẩm Đào vàThủ tướng Ôn Gia Bảo. Chủ tịch tương lai, ông Tập Cận Bình, con trai của ông Tập Trọng Huân, nguyên phó thủ tướng Trung Quốc (cánh tay phải của cố Thủ tướng Chu Ân Lai), thuộc về phái thứ nhất, trong khi người ngấp nghé chức Thủ tướng, ông Lý Khắc Cường lại thuộc phái thứ hai.

Một cuộc đấu tranh giai cấp trong nội bộ ĐCSTQ chăng? Sự tồn tại những trào lưu tư tưởng khác nhau – không được thừa nhận một cách chính thức – không dính dáng gì đến gốc gác của các thủ lĩnh. Trước khi bị loại khỏi chính trường, ông Bạc Hy Lai, lúc đó là Bí thư thành ủy Trùng Khánh (32,6 triệu dân) và là con trai của một trong những nhà cách mạng lão thành, đã từng đấu tranh cho các quyền của những người công nhân – nông dân (dân công) và là kẻ thù công khai của những người khởi xướng, nhưng cũng là nhà quán quân về những vụ kiện chớp nhoáng, ít đếm xỉa đến nhân quyền. Cách đó 1500 km theo đường chim bay, ông Uông Dương, Bí thư tỉnh ủy Quảng Đông, nơi có các xí nghiệp xuất khẩu lớn, không phải là con nhà nòi cộng sản. Ông muốn là người truyền bá chủ nghĩa tự do kinh tế, chủ trương mở cửa về chính trị và những quyền tự do công cộng. Như vậy, thật khó có thể phân tích xã hội Trung Quốc theo những hệ quy chiếu chính trị của phương Tây: những nhà cải cách hay bảo thủ, cánh hữu hay cánh tả – mặc dù một số người, trong đó có cả những người nuối tiếc Mao Trạch Đông lẫn những nhà trí thức đấu tranh cho các quyền xã hội, thích tự nhận mình là “cánh tả mới”.

Những bất đồng thậm chí có thể được giải quyết bằng bạo lực (theo nghĩa tượng trưng), như vụ Bạc Hy Lai. Với tiếng tăm là người xóa bỏ tham nhũng, Bí thư thành ủy Trùng Khánh, bị buộc tội tham nhũng và nuối tiếc chủ nghĩa Maoít – đã bị Bắc Kinh thẳng tay loại bỏ. Thủ tướng Ôn Gia Bảo đã khẳng định sự tồn tại “Nguy cơ quay trở lại thời kỳ Cách mạng văn hóa vẫn tồn tại”.

Các giải thích chính thức này luôn bị lên án trong các cuộc tranh luận ở chốn riêng tư. Khi mà chính đảng chứ không phải một tòa án độc lập nào đưa ra bản cáo trạng ấy, thật khó để phân rõ thật giả. Tuy nhiên, tham nhũng đã ăn sâu ở Trung Quốc đến nỗi người ta không thể hình dung được rằng nhà lãnh đạo tỉnh Trùng Khánh đã có thể thay một bè cánh này bằng một bè cánh khác có lợi cho ông ta. Cũng như vậy, việc ông đã đưa “nhạc đỏ” trở lại gu thời thượng là điều không thể tranh cãi. Nhưng vì thế mà kết luận rằng ông muốn quay trở lại những thời điểm tồi tệ nhất của chủ nghĩa Mao ít và của những hồng vệ binh, thì vẫn còn một bước mà ông không dám vượt qua… Yên Liệt Sơn, một trong những cựu chủ biên của tờ báo Nam Phương cuối tuần ở Quảng Đông nói thẳng: “Điều đó chẳng có ý nghĩa gì cả”. Đã nghỉ hưu ở tuổi 60 và đón tiếp chúng tôi tại trụ sở của nhóm báo chí nổi tiếng về những loạt bài điều tra thanh trừng này, theo ông, “Một số thái độ có thể gợi lại giai đoạn Cách mạng văn hóa. Nhưng, kể từ đó, nhân dân đã hiểu biết hơn, tinh thần cởi mở hơn. Không thể có sự tụt lùi được.”

Là nhà nghiên cứu lịch sử kiến trúc của trường Tôn Trung Sơn, chuyên gia về những biểu tượng gắn với Cách mạng văn hóa, giáo sư Phùng Nguyên, sinh ra đúng thời chủ nghĩa Maoít điên cuồng, năm 1964, rõ ràng không có thói quen nói quanh co: “Có thể có những sự hoài niệm ở những người cổ lỗ nhất. Nhưng chỉ là thứ yếu. Ngược lại, với những người trẻ, việc gợi lại chủ nghĩa Mao phản ánh 2 thực tế: một là thái độ bất mãn không tìm được chỗ để bộc lộ cũng như để giải quyết, với cảm tưởng rằng trước đây xã hội công bằng hơn và thoải mái hơn; hai là việc thiếu cách nhìn chỉ trích đối với giai đoạn này.” Sự đánh giá chính thức về Mao và triều đại của ông luôn được tóm lại bằng một câu ngắn gọn: “70% tốt, 30% xấu”, và những nghiên cứu chỉ trích khó có thể khai thông một lối đi. Phùng Nguyên hẳn biết điều gì đó khi thấy 2 trong số các bài viết của ông về thời kỳ này bị cấm đưa vào một cuốn sách tập hợp các bài giảng của ông. Và người ta hiểu rằng ông đòi hỏi phải có một công trình nghiên cứu lịch sử trung thực, không bị biến thành một công cụ, kể cả vì lý do tốt đẹp nào đó.

Vụ tai tiếng của ông Bạc Hy Lai chắc chắn đã không như vậy nếu như những cuộc tranh luận được tự do hơn và các trào lưu được công nhận, như điều mà Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đã hứa vào đầu nhiệm kỳ thứ hai của ông. Lời cam kết đã bị lãng quên, nhưng xung đột về tư tưởng bên trong bộ máy không vì thế mà không bùng nổ, chủ yếu về vai trò của Nhà nước (và của đảng), cũng như về các nội dung cải cách xã hội và chính trị.

Và chủ nghĩa xã hội thị trường theo kiểu Trung Quốc, trong tất cả các vấn đề trên ư? Người ta đọc được trong một cuốn sách mỏng chính thức có tên Bạn biết gì về Đảng cộng sản Trung Quốc rằng: “Đó là một sự áp dụng sáng tạo chủ nghĩa xã hội của Mác và Ăngghen (…) Quan niệm về hệ thống của nó chứng tỏ một chủ nghĩa Mác đang trên đường phát triển”. Chắc hẳn không một người cộng sản nào làm theo tư tưởng cổ lỗ này. Nhưng vấn đề vẫn còn nguyên. Là một chuyên gia về các mối quan hệ xã hội trong doanh nghiệp, giáo sư Hà Cao Triều, người hay qua lại giữa Quảng Đông và New York, thừa nhận rằng “thực sự không có khác biệt giữa chủ nghĩa tư bản Mỹ và chủ nghĩa tư bản Trung Quốc. Nhưng ở Trung Quốc, người ta cố gắng cải thiện hoàn cảnh của công nhân và nông dân, đó là điều tự nhiên”. Dù sao thì cũng không thực sự thuyết phục để định nghĩa về chủ nghĩa xã hội. Dĩ nhiên điều đó giải thích vì sao người ta đề cao một tư tưởng thay thế: Khổng giáo.

Ông Lưu Cẩm Tường, cựu phó thị trưởng chịu trách nhiệm về tài chính của tỉnh Quảng Đông tán thành điều này: “Nếu như cho rằng nhờ chủ nghĩa xã hội mà chúng ta nghe nói đến công bằng nhiều hơn, thì Thụy Điển còn xã hội chủ nghĩa hơn Trung Quốc. Ở đây, nhiều khía cạnh của xã hội cũ vẫn tồn tại. Người ta không biết rõ hơn đi đâu. Người ta không còn những tiêu chí. Không còn hình mẫu. Đánh giá chế độ của chúng ta như thế nào? Kinh tế thị trường, chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa tư bản nhà nước… Không một khái niệm nào thực sự cho phép chúng ta định nghĩa nó. Vì vậy luôn có sự bối rối về đường hướng phải theo. Chúng ta cần phải thực hiện một công trình lý luận lớn. Người ta có thể cho rằng mình đang ở giai đoạn tư bản nhà nước như là một phương thức để xây dựng một xã hội xã hội chủ nghĩa, nơi mỗi cá nhân có vai trò hơn.” Mục đích này thực sự là đáng khen, nhưng người ta vẫn chưa thấy trong công tác chuẩn bị cho đại hội của ĐCSTQ một chút bóng dáng nào của sự chuyển hướng./.

Thư ngỏ của nông dân Văn Giang gửi GS Đặng Hùng Võ – BS

27 Th10

Thư ngỏ của nông dân Văn Giang gửi GS Đặng Hùng Võ

Posted by basamnews on 27/10/2012

Đề nghị gặp GS Đặng Hùng Võ trao đổi về 2 tờ trình liên quan dự án Ecopark. Nếu trong 1 tuần không có phản hồi, những người đứng đơn sẽ tố cáo  GS Đặng Hùng Võ  lên cơ quan pháp luật để truy cứu trách nhiệm liên quan việc ký 2 tờ trình.

 

%d bloggers like this: